Perangkap Thucydides: mengapa perang 2,500 tahun membayangi kemuncak Trump‑Xi

Pada 2015, Presiden China Xi Jinping menggunakan istilah “Thucydides Trap" di Seattle di hadapan hadirin yang termasuk bekas Setiausaha Negara Henry Kissinger.

"Tiada apa yang dinamakan perangkap Thucydides di dunia ini. Tetapi jika negara‑negara besar berulang kali membuat kesilapan salah kira strategik, mereka mungkin mencipta perangkap sedemikian untuk diri mereka sendiri," kata Xi sebelum majlis makan malam negara yang dihoskan oleh Presiden AS ketika itu, Barack Obama.

Beliau menggunakan frasa itu sekali lagi pada 2024 ketika bertemu Presiden AS Joe Biden di Lima, Peru, di luar Mesyuarat Pemimpin Ekonomi APEC ke‑31.

"Perangkap Thucydides bukanlah sesuatu yang tidak dapat dielakkan secara sejarah. Perang Dingin baharu tidak patut dilancarkan dan tidak boleh dimenangi. Menyekat China adalah tidak bijak, tidak boleh diterima dan pasti gagal," katanya.

Xi mengulang istilah itu untuk kali ketiga semasa lawatan Presiden AS kini, Donald Trump, ke China baru‑baru ini.

Berucap sebelum Trump di Dewan Agung Rakyat, Xi berkata dunia telah mencapai persimpangan baharu.

“Bolehkah China dan Amerika Syarikat mengatasi ‘Perangkap Thucydides’ dan mewujudkan paradigma baharu bagi hubungan antara kuasa besar?” soal beliau.

Selama lebih sedekad, Xi Jinping dan diplomat kanan China telah merujuk konsep itu, menggambarkannya bukan sebagai hasil yang tidak dapat dielakkan tetapi sebagai amaran terhadap salah kira strategik.

Apa yang berbeza kali ini ialah cara Jinping menggunakannya, kata Steve Bannon, bekas perancang strategi Trump dan penggemar Perang Peloponnesia.

Bannon mentafsir kenyataan itu sebagai ancaman yang ditujukan kepada Donald Trump berkaitan Taiwan, memberi amaran bahawa jika Amerika Syarikat mencampuri urusan yang China anggap sebagai hal dalaman, ia boleh membawa kepada konflik bersenjata.

“Ia sangat terus ke muka anda, terutamanya apabila ini ialah pernyataan pembukaan,” kata Bannon, lapor Politico.

Apakah Perangkap Thucydides?

Thucydides, sejarawan Yunani purba, mencatat Perang Peloponnesia (431–404 SM) antara Athena dan Sparta, dan mengaitkan punca‑puncanya kepada pelbagai faktor politik, ekonomi dan strategik.

Salah satu pemerhatiannya yang paling kerap dipetik menyatakan:

“Apa yang menjadikan perang tidak dapat dielakkan ialah pertumbuhan kuasa Athens dan ketakutan yang ditimbulkannya di Sparta.”

Kemudian, Graham Allison, Profesor Douglas Dillon bagi Kerajaan di Harvard, memperkenalkan istilah “Perangkap Thucydides” dalam bukunya Destined for War.

Istilah itu merujuk kepada keadaan genting di mana kuasa menaik mengancam untuk menggantikan kuasa yang sudah mantap — satu situasi yang secara sejarah sering membawa kepada perang.

Ketika China terus meningkat dan mencabar kepimpinan global Amerika Syarikat, Allison berkata idea itu kini terasa lebih relevan daripada sebelumnya.

Menulis untuk Financial Times pada 2012, Allison berkata bahawa “soalan penentu tentang susunan global dalam beberapa dekad akan datang ialah: bolehkah China dan AS mengelakkan perangkap Thucydides?”

Allison mengembangkan lagi idea “perangkap” itu dalam bukunya 2017, Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap?, yang berhujah bahawa kedua‑dua negara “sedang berada di landasan pertembungan menuju perang—melainkan kedua pihak mengambil tindakan sukar dan menyakitkan untuk mengelakkannya.”

Untuk menggambarkan teorinya, Profesor Allison mengenal pasti 16 contoh dalam sejarah di mana kuasa menaik mengancam untuk menyingkirkan kuasa yang memerintah.

Menurut kiraannya, yang bersifat subjektif, 12 daripada 16 persaingan itu berakhir dengan konflik.

Pemerhati mencatat bahawa Xi telah menggunakan istilah itu selama bertahun‑tahun, tetapi penggunaan rujukan klasik semasa lawatan Trump mungkin telah memberi petanda kedudukan beliau mengenai Taiwan.

Kenyataan Xi mengenai Taiwan dan implikasinya

“Isu Taiwan ialah isu paling penting dalam hubungan China‑AS,” kata Xi, merujuk pulau yang memerintah sendiri yang dituntut oleh China sebagai miliknya.

“Jika diurus dengan tidak betul, kedua negara boleh bertembung atau bahkan berkonflik, mendorong keseluruhan hubungan China‑AS ke dalam keadaan yang amat berbahaya,” tambahnya.

“Jika ia diurus dengan betul, hubungan dua hala akan menikmati kestabilan keseluruhan. Jika tidak, kedua negara akan bertembung dan bahkan berkonflik, meletakkan keseluruhan hubungan dalam bahaya besar,” menurut satu kenyataan China.

Wen‑Ti Sung, seorang penyelidik bukan residen di Pusat China Global Atlantic Council, berkata nada Xi “sangat tegas untuk diplomasi kemuncak”.

Itu dimaksudkan untuk memberi isyarat kepada Trump bahawa “isu Taiwan kekal sebagai garisan merah yang paling merah” bagi Beijing.

Mesej Xi ialah “urus Taiwan dengan betul dan kita berkawan; urus Taiwan dengan salah dan kita mungkin menjadi musuh sebelum anda sedar,” kata Sung dalam analisis oleh The Guardian.

Dalam versi analoginya, China yang berani ialah Athena kepada sebuah Sparta Amerika.

Tiada peranan itu menarik: Athena tewas dalam perang, empayarnya dan kebanyakan pengaruhnya hilang. Sparta menang, tetapi dominannya antara negara‑kota Greek juga merosot selepas beberapa dekad.

Membaca antara baris

Di majlis jamuan negara malam itu, Presiden China Xi Jinping mengambil nada yang lebih berbaik, menegaskan bahawa Amerika Syarikat dan China boleh menguruskan apa yang ramai lihat sebagai geseran strategik yang semakin tidak dapat dielakkan.

“Mencapai kebangkitan semula besar bangsa Cina dan menjadikan Amerika hebat semula boleh berjalan seiring … dan meningkatkan kesejahteraan seluruh dunia,” kata Xi.

Menjawab di media sosial, Presiden AS Donald Trump berkata Xi telah “dengan anggun merujuk kepada Amerika Syarikat mungkin sebagai sebuah negara yang semakin merosot”.

Sudah tentu, tambah Trump, itu bukan rujukan kepada AS di bawah pemerintahannya.

Trump menambah ketidakpastian pada hari Jumaat apabila beliau enggan menjawab terus sama ada Amerika Syarikat akan mempertahankan Taiwan sekiranya China melancarkan serangan ketenteraan.

“Soalan itu ditanya kepada saya hari ini,” kata Trump kepada wartawan di atas Pesawat Air Force One semasa beliau terbang pulang ke Amerika Syarikat selepas kemuncak dua hari di Beijing.

“Soalan itu ditanya kepada saya hari ini oleh Presiden Xi. Saya kata saya tidak bercakap tentang itu,” kata presiden itu.

Kenyataan Trump datang selepas seorang wartawan bertanya sama ada AS akan mempertahankan Taiwan jika China melancarkan tindakan ketenteraan terhadap pulau itu.

“Saya tidak mahu katakan,” jawab Trump.

“Hanya ada seorang saja yang tahu itu. Anda tahu siapa? Saya. Saya seorang‑sahaja,” katanya, sebelum menambah bahawa Xi telah mengemukakan soalan yang sama kepadanya lebih awal hari itu.

Satu ringkasan mesyuarat dari Rumah Putih yang diterbitkan kemudian juga tidak menyebut negara itu.

Mengapa soalan Taiwan mungkin kekal tanpa jawapan

Menjelang kemuncak minggu ini antara presiden China dan AS, Taiwan dilihat secara meluas sebagai pemerhati yang tidak selesa terperangkap di antara dua kuasa terbesar dunia.

Penganalisis mencadangkan bahawa Taipei bimbang sifat Donald Trump yang tidak dapat diramal dan bersifat transaksional boleh menyebabkan beliau mempertimbangkan semula sokongan Washington yang lama terhadap demokrasi pulau yang memerintah sendiri itu.

Pereka komen ada yang berteori bahawa keperluan presiden AS untuk sokongan Beijing dalam menamatkan perang yang sedang berlaku dengan Iran boleh membuka jalan kepada bentuk “perjanjian besar”, di mana Washington mungkin membuat konsesi terhadap sokongan bagi Taiwan.

Namun nada kenyataan Xi mencadangkan pemimpin China “mungkin tidak mahu meletakkan Taiwan dalam rangka itu,” kata Alexander Huang, pengerusi badan fikir berasaskan Taiwan Council on Strategic and Wargaming Studies, lapor The Guardian.

“Xi tidak secara terbuka meminta Trump untuk mengatakan atau berkomitmen sesuatu mengenai Taiwan. Ini kerana Xi percaya isu Taiwan harus diuruskan secara ketat antara [Taipei dan Beijing]. Meminta secara terbuka kata‑kata atau tindakan tertentu daripada Trump akan memberi tanggapan bahawa Taiwan ialah barang dagangan untuk ditukar,” kata Huang.

Pakar juga berkata keputusan Trump untuk tidak memberikan jawapan komprehensif mengenai Taiwan ialah cara beliau “membaca suasana” selepas kenyataan tegas Jinping.

Perangkap Thucydides muncul semula dalam perdebatan kuasa global

Xi Jinping bukanlah satu‑satunya pemimpin yang merujuk Thucydides ketika mencabar hegemoni AS.

Dalam ucapan yang dipuji secara meluas di Forum Ekonomi Dunia pada Januari, Perdana Menteri Kanada Mark Carney juga memulakan dengan rujukan kepada Thucydides, memetik aforisme terkenal sejarawan Yunani itu: “yang kuat melakukan apa yang mereka boleh, dan yang lemah menanggung apa yang mereka mesti.”

Ucapan Carney dibingkai sebagai seruan kepada kuasa sederhana untuk menentang pentadbiran Trump yang, menurut beliau, sedang meruntuhkan susunan antarabangsa berasaskan peraturan.

Ryan Swan, seorang pakar hubungan China‑AS di Bonn International Centre for Conflict Studies di Jerman, melihat penggunaan berulang konsep itu oleh Xi sebagai sebahagian daripada usaha diplomatik yang lebih luas oleh Beijing untuk mempersembahkan dirinya sebagai “kuasa besar yang bertanggungjawab” yang mampu hidup bersama secara aman dengan Amerika Syarikat.

Sejak mengambil alih jawatan pada 2012, Xi telah mendesak supaya Amerika Syarikat melayan China sebagai setara dan tidak menentang Beijing dalam apa yang ia anggap sebagai bidang pengaruhnya — pengiktirafan yang pegawai China percaya akan membantu mewujudkan keadaan hidup bersama yang lebih stabil antara kedua kuasa.

“China melihat Perangkap Thucydides bukan sebagai model ramalan, seperti yang kadang‑kadang digunakan dalam kalangan Barat, tetapi sebagai ancaman yang boleh dan harus dielakkan,” kata Swan dalam laporan The New York Times.