Kan de Spaanse economie Europa leren hoe het succesvol kan zijn?

De Spaanse economie bloeit en 2024 is een van de beste jaren in de recente geschiedenis.

De groei wordt naar verwachting 3% bedragen, bijna vier keer zoveel als het gemiddelde in de eurozone.

De arbeidsmarkt is sinds 2019 met 1,8 miljoen banen gegroeid, de obligatieopbrengsten zijn voor het eerst sinds 2007 lager dan die van Frankrijk en de inflatie is gedaald tot beheersbare niveaus.

Spanje wordt nu beschouwd als de best presterende OECD-economie van het jaar. Deze transformatie is vooral opmerkelijk voor een land dat ooit synoniem was met economische crisis.

Hoe heeft Spanje zijn lot kunnen keren en wat kan Europa hiervan leren ?

Herstel op basis van hervormingen

Het huidige succes van Spanje is voornamelijk het resultaat van de structurele hervormingen die het land een decennium geleden doorvoerde na de financiële crisis.

Door aanpassingen op de arbeidsmarkt werd er meer flexibiliteit gecreëerd bij het heronderhandelen van contracten en werd het misbruik van tijdelijke arbeid verminderd. Deze hervormingen moedigden bedrijven aan om te investeren in permanent personeel, wat bijdroeg aan stabiliteit op de werkplek.

Ook de hervormingen in de financiële sector speelden een cruciale rol. De consolidatie van banken na de crisis van 2008 stabiliseerde het financiële systeem, wat het vertrouwen van investeerders heeft vergroot.

Bovendien hebben beleidsmaatregelen ter bevordering van hernieuwbare energie, zoals het afschaffen van de 'zonnebelasting', een groene energieboom teweeggebracht en Spanje in lijn gebracht met sectoren die gericht zijn op de toekomst.

Deze beleidswijzigingen vormden de basis voor een consistente groei van het bbp. Tussen 2015 en 2019 groeide de economie met een jaarlijks gemiddelde van 3%.

Hoewel de pandemie deze vooruitgang tijdelijk stillegde, heeft Spanje zich sindsdien hersteld en presteert het nu beter dan grotere Europese economieën zoals Duitsland en Frankrijk.

Diensten, niet de productie, leiden de weg

Een belangrijke drijfveer achter de groei van Spanje is de verschuiving van traditionele productie naar diensten.

De industriële productie is stagnerend, hoewel de hoge energiekosten minder invloed hebben gehad dan in Duitsland.

Tegelijkertijd zijn de dienstenexporten sterk gestegen, met name in de sectoren technologie, advies en engineering.

Voor het eerst tijdens de pandemie overtroffen de exporten van niet-toeristische diensten de inkomsten uit toerisme.

Toerisme blijft natuurlijk van vitaal belang voor de Spaanse economie. De sector bloeit en er worden naar verwachting 90 miljoen bezoekers verwacht in 2024, een record.

De afhankelijkheid van toerisme heeft echter zorgen gewekt over de duurzaamheid, aangezien de huizenprijzen stijgen en de "toerismefobie" onder de lokale bevolking toeneemt.

Immigratie en de kracht van de arbeidsmarkt

De open houding van Spanje ten opzichte van immigratie is een andere motor van de groei.

De bevolking van het land is sinds 2019 met 1,5 miljoen toegenomen. Bijna alle nieuwkomers zijn immigranten, voornamelijk uit Latijns-Amerika.

Deze toestroom heeft grote tekorten op de arbeidsmarkt opgelost, met name in de horeca, waar een kwart van de werknemers buitenlandse afkomst heeft.

Immigratie heeft ook de economische productie gestimuleerd. Hoewel het bbp met 7% is gestegen ten opzichte van 2019, is het per hoofd van de bevolking slechts met 3% gestegen. Dit weerspiegelt de grote rol die nieuwkomers spelen bij de algehele groei.

Toch is het werkloosheidscijfer gedaald tot 11%, het laagste niveau in meer dan tien jaar.

Ondanks deze winsten blijft de inkomensongelijkheid bestaan. De reële lonen van veel gezinnen liggen nog steeds onder het niveau van vóór 2019 en pas onlangs zijn de gemiddelde lonen begonnen te stijgen.

Toch zijn de lonen van werknemers met een laag salaris onder premier Pedro Sánchez sneller gestegen dan het landelijk gemiddelde.

De Spaanse economie: risico's en knelpunten

De Spaanse economie is niet alleen rozengeur en maneschijn. De particuliere investeringen blijven onder het niveau van 2019, deels vanwege de terughoudendheid van bedrijven ten aanzien van de frequente belastingwijzigingen en arbeidsregels.

Het besluit van de regering om de noodbelastingen op banken en energiebedrijven te verlengen, heeft zorgen gewekt over de beperking van de kredietverstrekking en de afname van investeringen.

Wonen is een ander urgent probleem. De immigratie en de bloeiende toeristische sector hebben de huizenprijzen doen stijgen, wat een knelpunt heeft gecreëerd dat de toekomstige groei kan beperken.

Zonder aanzienlijke inspanningen om de woningvoorraad uit te breiden, loopt het land het risico dat de ongelijkheid toeneemt en dat het zijn concurrentievoordeel bij het aantrekken van talent verliest.

Tot slot is politieke instabiliteit ook een probleem. De Spaanse minderheidsregering, die afhankelijk is van een coalitie van linkse en nationalistische partijen, heeft moeite om hervormingen door te voeren.

Hoewel beleidsmaatregelen zoals de Next Generation EU-fondsen de publieke investeringen hebben aangejaagd, zal het voor het behoud van langdurige groei nodig zijn om de focus opnieuw te leggen op structurele verbeteringen, met name op het gebied van onderwijs en innovatie.

Wat kan Europa leren van Spanje?

Het recente succes van Spanje tart het geloof dat Europa gedoemd is tot economische stagnatie en biedt waardevolle lessen voor andere landen.

De eerste les is het prioriteren van dienstenexport. Door zich te richten op waardevolle sectoren zoals technologie en engineering, is Spanje erin geslaagd om zijn economie te diversifiëren, voorbij toerisme en productie.

Landen die sterk afhankelijk zijn van traditionele industrieën, zouden baat kunnen hebben bij een dergelijke verschuiving.

Ten tweede heeft het aannemen van immigranten zich bewezen effectief te zijn bij het opvullen van tekorten aan arbeidskrachten en het stimuleren van de economische productie.

Het open-deurbeleid van Spanje biedt een voorbeeld voor landen met een vergrijzende bevolking. Het moedigt deze landen aan om hun beperkende beleid, dat de groei van de beroepsbevolking beperkt, te heroverwegen.

Ten slotte benadrukt de Spaanse ervaring het transformatieve potentieel van structurele hervormingen.

De langetermijngevolgen van de hervormingen van het arbeids- en financiële systeem laten zien hoe belangrijk proactieve beleidsvorming is.

Als deze hervormingen worden gecombineerd met vooruitstrevende beleidsmaatregelen op het gebied van energie en technologie, kunnen ze een aanzienlijke economische vooruitgang opleveren.

Het succesverhaal van Spanje biedt een blauwdruk voor het overwinnen van economische uitdagingen door middel van diversificatie, openheid en hervorming.

De economieën van de eurozone moeten misschien meer aandacht besteden aan de strategie van het land, want stilstaan is geen optie meer.