Chinas recordoverschot op de handelsbalans: kan dit een handelsoorlog met de VS veroorzaken?

Volgens officiële gegevens bedroeg het handelsoverschot van China in 2024 bijna een biljoen dollar, dankzij recorduitvoeren van 3,6 biljoen dollar.

Het overschot, dat gelijk staat aan 992,2 miljard Amerikaanse dollars, heeft zorgen gewekt over een nieuwe golf van wereldwijde handelsspanningen, vooral omdat Donald Trump zich voorbereidt om het Witte Huis weer binnen te stappen met beloftes van hoge tarieven op Chinese goederen.

Dit overschot blootlegt echter de diepe kwetsbaarheden van het Chinese economische model en de grote afhankelijkheid van de export om de zwakke binnenlandse vraag te compenseren.

Waarom is het Chinese overschot zo hoog?

De Chinese export is van januari tot en met november met 6,7% in waarde en met 11,6% in volume gestegen. Dit is een gevolg van de toename van de export naar belangrijke markten zoals de VS en Zuidoost-Azië.

Alleen de export naar de VS bedroeg in 2024 $ 525 miljard, een stijging van 4,9% ten opzichte van het voorgaande jaar, met een scherpe stijging van 15,6% in december.

Deze groei werd deels aangejaagd door "front-loading", waarbij bedrijven haastten zich om hun zendingen te voltooien voordat de verwachte tarieven van Trump zouden ingaan.

De importcijfers vertellen echter een ander verhaal. De import van China groeide in 2024 slechts met 1,1%, beperkt door de trage binnenlandse consumptie en de dalende grondstoffenprijzen.

De zwakke importgroei benadrukt een onevenwichtige economie, waarin de exportgroei de structurele problemen in het land maskeert.

Wat is de oorzaak van het handelsonevenwicht in China?

Het overschot benadrukt met name de grote afhankelijkheid van China van de export om de economie draaiende te houden.

De binnenlandse vraag blijft zwak, ondanks overheidsmaatregelen zoals subsidies voor inruil van auto's, huishoudelijke apparaten en elektronica.

Hoewel deze maatregelen enige activiteit hebben opgeleverd, hebben ze de grotere problemen van de lage consumptie en de stagnerende inkomensgroei niet kunnen oplossen.

Ook de focus van China op geavanceerde technologieën zoals elektrische voertuigen, zonnepanelen en halfgeleiders heeft bijgedragen aan de onevenwichtigheid.

Deze sectoren worstelen nog steeds met overcapaciteit, omdat ze worden belast met zware subsidies.

De overproductie heeft de fabrieksprijzen al meer dan twee jaar doen dalen en heeft geleid tot beschuldigingen van dumping van goedkope goederen op de wereldmarkt.

De zwakke binnenlandse vraag in China

De lage binnenlandse consumptie is een van de grootste economische zwakke plekken van China.

De consumentenprijsindex (CPI) steeg in december 2024 slechts met 0,1%, terwijl de deflator van het bbp, die wordt aangepast voor inflatie, op nul bleef.

Economen vrezen dat China in een deflatieval kan terechtkomen, vergelijkbaar met de 'verloren jaren' in Japan.

De middenklasse, die te maken heeft met de gevolgen van de vastgoedcrisis en de onzekerheden rondom de pandemie, spaart meer en geeft minder uit.

Inspanningen om de consumptie te stimuleren, zoals het uitbreiden van het sociale zekerheidsstelsel en het verstrekken van subsidies, hebben nog geen betekenisvolle resultaten opgeleverd.

Voor een economie van de omvang van China heeft dit gebrek aan een robuuste binnenlandse vraag verstrekkende gevolgen die ver buiten de grenzen van het land reiken.

Wereldwijde handelsspanningen nemen toe

De exportgroei van China is niet onopgemerkt gebleven. Het Amerikaanse handelsvoordeel met China groeide in 2024 met 6,9% tot $361 miljard, wat de roep om strengere handelsmaatregelen deed toenemen.

Trump heeft beloofd om tarieven van maximaal 60% op Chinese goederen te heffen. Volgens verschillende economen zou dit de Chinese economie met 0,5 tot 2,5 procentpunt kunnen doen krimpen.

Maar de VS is niet het enige land dat actie onderneemt. De Europese Unie heeft al tarieven opgelegd aan de import van Chinese elektrische voertuigen, vanwege zorgen over dumping.

Brazilië en Mexico hebben maatregelen genomen om hun binnenlandse industrie te beschermen. Mexico richt zich daarbij op Chinese textiel- en elektronica.

Deze reacties duiden op een toenemende wereldwijde weerstand tegen de exportgerichte strategie van China.

Hoe reageert Beijing?

De beleidsmakers in China zijn zich bewust van de risico's en hebben hun focus verlegd van investeringen naar consumptie.

In december benadrukte Pan Gongsheng, gouverneur van de Chinese centrale bank, het belang van het verhogen van inkomens, het verbeteren van de sociale zekerheid en het uitbreiden van consumentenpremies om de afhankelijkheid van de economie van de export te verminderen.

Tegelijkertijd probeert Beijing zijn financiële systeem te stabiliseren. Er zijn maatregelen genomen, zoals het herfinancieren van de schulden van lokale overheden en het ondersteunen van de vastgoedmarkt, maar met wisselend succes.

De Chinese Volksbank heeft ook ongebruikelijke maatregelen genomen, zoals het stopzetten van obligatie-aankopen, om een mogelijke obligatiebubbel te voorkomen.

Private investeringen blijven echter achterwege vanwege kredietbeperkingen en een gebrek aan vertrouwen, terwijl de begrotingstekorten toenemen.

Het Nationale Volkscongres zal in maart naar verwachting verdere maatregelen aankondigen om de binnenlandse vraag te stimuleren. Analisten waarschuwen echter dat het even kan duren voordat deze initiatieven resultaat opleveren.

Kan een nieuwe handelsoorlog China meer schaden?

China is tegenwoordig beter voorbereid op een handelsoorlog dan tijdens Trumps eerste termijn.

Het bedrijf heeft zijn exportmarkten gediversifieerd. De export naar ASEAN-landen groeide in 2024 met 12%, bijna twee keer zo hard als de algehele exportgroei.

Deze strategie kent echter beperkingen. Het omleiden van goederen naar derde landen, zoals Vietnam, om de Amerikaanse tarieven te omzeilen, is onderzocht en kan worden aangepakt.

Een langdurige handelsoorlog zou de bestaande onevenwichtigheden waarschijnlijk verergeren. De overcapaciteit in de productie zou kunnen toenemen, omdat de binnenlandse consumptie moeite heeft om de overproductie op te nemen.

Bovendien kunnen vergeldingstarieven van andere handelspartners de mogelijkheid van China beperken om alternatieve markten te vinden.

Tijdens de grote beleidsvergadering van Beijing in maart zullen waarschijnlijk meer maatregelen worden aangekondigd om de consumptie te stimuleren. Maar de echte uitdaging voor China is om een manier te vinden om te groeien zonder zo afhankelijk te zijn van de export.

Tot die tijd lijkt het enorme handelsvoordeel op papier indrukwekkend, maar het is eigenlijk een waarschuwingssignaal dat de economie nog steeds moeite heeft om in evenwicht te komen.