Kan de Europese economie herstellen door renteverlagingen en deregulering?

De economie van Europa kampt met problemen. De groei is afgenomen, bedrijven worden geplaagd door regelgeving en de inflatie blijft onvoorspelbaar.

Om de situatie te keren, versoepelt de Europese Centrale Bank haar monetaire beleid en pleit de Europese Commissie voor deregulering en veranderingen in het industriële beleid.

De vraag is of dit voldoende zal zijn.

Nu de VS een andere koers varen en de spanningen in de wereldhandel toenemen, brengt de economische strategie van Europa voor 2025 zowel kansen als serieuze risico's met zich mee.

Zullen lagere rentetarieven helpen of schaden?

De Europese Centrale Bank verlaagt de rente opnieuw. Op 30 januari wordt een verlaging van 0,25 procentpunt verwacht, waardoor de belangrijkste rente naar 2,75 procent daalt.

De markten verwachten dat er dit jaar nog minstens drie renteverlagingen zullen volgen. Daarmee zouden de rentetarieven tegen halverwege 2025 op 2,00 procent uitkomen en mogelijk tegen het einde van het jaar op 1,50 procent.

Lagere rentetarieven stimuleren doorgaans het lenen en investeren, waardoor bedrijven kunnen groeien en consumenten meer kunnen uitgeven.

Maar de situatie in Europa is niet zo eenvoudig. De inflatie in de eurozone is vier maanden op rij gestegen, mede door schommelingen in de energieprijzen.

Als de inflatie hoog blijft, zal de ECB mogelijk de geplande renteverlagingen moeten vertragen of zelfs stilleggen.

Een andere zorg is de groeiende kloof tussen de ECB en de Amerikaanse Federal Reserve.

Terwijl de ECB de rente agressief verlaagt, houdt de Fed vast aan een hoog rentetarief.

Dit gat in het monetaire beleid zorgt ervoor dat de euro ten opzichte van de Amerikaanse dollar in waarde daalt.

Een zwakkere euro maakt Europese exportproducten concurrerender, maar verhoogt ook de kosten van importproducten, wat op zijn beurt weer inflatie kan veroorzaken.

De ECB loopt een dunne lijn, want ze probeert de groei te stimuleren zonder dat de inflatie uit de hand loopt.

Deregulering: een impuls voor het bedrijfsleven of een verzwakking van de milieuregels?

Europese bedrijven klagen al lang over de overdreven regelgeving. Volgens hen maken de complexe duurzaamheids- en nalevingsregels het moeilijker om te opereren.

Als reactie hierop heeft de Europese Commissie de Competitiveness Compass geïntroduceerd, een plan om regelgeving te vereenvoudigen en bureaucratie te verminderen. Hiermee kunnen bedrijven mogelijk 37 miljard euro per jaar besparen, en wel tot 2029.

Het plan omvat het versoepelen van de vereisten voor duurzaamheidsverslaggeving, het verminderen van de regelgeving voor middelgrote bedrijven en het vereenvoudigen van de wetgeving op het gebied van milieu en toeleveringsketens.

Het doel is om Europa aantrekkelijker te maken voor bedrijven, maar er zijn zorgen dat deze veranderingen de klimaatverplichtingen van de EU kunnen ondermijnen.

Milieugroepen waarschuwen dat deregulering de Green Deal kan ondermijnen, vooral als het leidt tot versoepelde regels voor emissies en maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Europese leiders benadrukken dat de klimaatdoelstellingen ongewijzigd moeten blijven, maar de drang naar industriële groei kan ten koste gaan van strengere milieutoezicht.

Tegelijkertijd pleiten andere Europese leiders, zoals de Duitse AfD en de Franse Patriots for Europe, ervoor om de Green Deal helemaal te laten varen.

Hoe beïnvloedt Trumps handelsbeleid Europa?

De terugkeer van Donald Trump heeft de economische vooruitzichten voor Europa nog onzekerder gemaakt.

Tijdens zijn presidentschap hintte hij op invoerrechten op EU-importen. Dat zou de Europese groei kunnen vertragen, terwijl die al moeite heeft.

Als de VS handelsbeperkingen oplegt, kunnen Europese industrieën, met name autofabrikanten en staalproducenten, hierdoor lijden.

Tegelijkertijd kunnen Trumps "America First"-beleid leiden tot meer Amerikaanse investeringen in binnenlandse industrieën, waardoor het voor Europese bedrijven moeilijker wordt om te concurreren.

De ECB en de Europese Commissie moeten hun beleid mogelijk snel aanpassen als Trump de handelsspanningen opvoert.

Op dit moment is de dreiging nog hypothetisch, maar Europese beleidsmakers bereiden zich al voor op mogelijke verstoringen.

Waarom blijft de Europese economie achter?

De economische problemen in Europa begonnen niet met Trump of met hoge rentetarieven.

De groei vertraagt al jaren.

Een recent rapport van Bruegel, een toonaangevend economisch denktank, stelt dat de economische strategie van Europa nog geen samenhangend plan is.

De EU worstelt nog steeds met het vinden van een evenwicht tussen groene energiebeleid en industriële concurrentievermogen, het investeren in geavanceerde technologieën zoals AI en biotechnologie en het dichten van de grote financieringskloven die economische hervormingen in de weg staan.

Alleen met monetair beleid los je deze structurele zwakke plekken niet op.

Het verlagen van de rente kan tijdelijke verlichting bieden, maar zonder sterkere investeringen en een duidelijkere industriële strategie loopt Europa het risico verder achter te raken op de VS en China.

Veel van de oplossingen die zijn voorgesteld in rapporten van de voormalige ECB-president Mario Draghi en de voormalige Italiaanse premier Enrico Letta zijn nog niet volledig uitgevoerd, waardoor cruciale vragen onbeantwoord blijven.

Bovendien ondermijnen de economische en politieke instabiliteit in de twee grootste economieën van de regio, Frankrijk en Duitsland, het vertrouwen van investeerders in de plannen voor een heropleving van Europa.

Wat is er met huisvesting en de kosten van levensonderhoud?

De betaalbaarheid van huisvesting is een urgent probleem in heel Europa. Zestien procent van de bevolking van de EU woont in overbevolkte woningen en negen procent besteedt meer dan 40 procent van zijn inkomen aan huur of hypotheken.

Nederland pleit voor wijzigingen in de EU-regels om huisvesting betaalbaar te maken. Het land vindt dat de EU de bouw van woningen moet classificeren als een 'overheersend algemeen belang', net als hernieuwbare energie.

Hierdoor zouden bouwvergunningen sneller worden afgegeven en zouden de milieurestricties die momenteel projecten vertragen, worden versoepeld.

De Nederlandse regering roept ook op tot wijzigingen in de staatssteunregels, zodat er meer subsidies beschikbaar komen voor middenklassewoningen.

De Europese Commissie erkent het probleem, maar is traag met ingrijpen. Ze stelt dat elke wijziging per geval moet worden beoordeeld.

Zonder zinvolle hervormingen zal de woningcrisis de financiële situatie van Europese huishoudens blijven belasten, waardoor het economisch herstel nog moeilijker wordt.

Een risicovolle, maar noodzakelijke gok

Europa neemt een moedige aanpak door de rentetarieven te verlagen en de regelgeving te versoepelen om de groei te stimuleren.

De ECB hoopt dat goedkopere leningen investeringen en consumptieve bestedingen zullen stimuleren, terwijl de Europese Commissie probeert het voor bedrijven makkelijker te maken om te opereren.

De risico's zijn echter aanzienlijk. De inflatie blijft onzeker, de kloof tussen het monetaire beleid van de VS en Europa wordt groter en Trumps handelsbeleid kan nieuwe economische schokken veroorzaken.

Zonder duidelijke investeringsstrategieën en voldoende financiering zal de economie van de EU mogelijk blijven worstelen.

Voorlopig rekenen Europese beleidsmakers erop dat deze veranderingen de groei weer op gang brengen.

Of dit gokje zal uitpakken, of dat het nieuwe problemen zal opleveren, moet nog blijken.