Hoe Trumps lekken en afkeer van Europa een nieuwe geopolitieke orde smeden

Soms wordt de geschiedenis per ongeluk geschreven.

Europa begint eindelijk wakker te worden, maar niet uit vrije wil.

Dat komt doordat de VS, onder Trumps tweede termijn, het daartoe dwingt.

De aanleiding was een blunder op het gebied van nationale veiligheid die leek op politieke satire: het verdedigingsteam van Donald Trump voegde per ongeluk de hoofdredacteur van The Atlantic toe aan een privé Signal-chat.

Deze chat onthulde niet alleen militaire plannen, maar ook hoe hoge Amerikaanse functionarissen over Europa praten.

Dat lek maakte iets duidelijk: de VS beschouwt Europa niet langer als een strategische partner. Het ziet het als een last.

Nu rest nog de vraag of Europa er eindelijk iets aan gaat doen.

Is de trans-Atlantische veiligheidsaanname aan het instorten?

Decennialang washet Europese economische model gebaseerd op het meeliften op de Amerikaanse veiligheidsgaranties.

De waarheid is dat de NAVO Europese regeringen in staat heeft gesteld om te weinig te investeren in defensie, terwijl ze zich concentreerden op de opbouw van verzorgingsstaten, de ontwikkeling van hun interne markt en het nastreven van regelgevend leiderschap op gebieden als klimaat en data.

Die afspraak geldt niet meer.

De regering-Trump heeft duidelijk gemaakt dat de Amerikaanse veiligheidsverplichtingen niet langer automatisch zijn.

In München bekritiseerde Vance openlijk de Europese waarden.

Uit recent gelekte chats blijkt dat Trumps inner circle financiële compensatie van Europa heeft geëist in ruil voor Amerikaanse militaire actie.

Trump zelf heeft het idee geopperd om zich terug te trekken uit de hoogste militaire functie binnen de NAVO, die van Supreme Allied Commander Europe.

Deze positie wordt sinds 1951 door de VS bekleed.

De E5 en een nieuwe beveiligingsarchitectuur

Nu de Verenigde Staten zich terugtrekken, begint er binnen Europa een nieuwe configuratie vorm te krijgen.

De informele groep bestaat uit 5 landen, die nu de E5 worden genoemd.

Dit zijn Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Polen en Italië.

Dit is geen officiële instelling. Er is geen verdrag of secretariaat. Maar hier vindt de coördinatie plaats.

Deze vijf landen vertegenwoordigen het grootste deel van Europa's economische macht, militaire sterkte en politieke invloed.

Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zijn kernmachten en permanente leden van de VN-Veiligheidsraad.

Duitsland heeft zojuist zijn grondwettelijke schuldenlimieten opgeheven om een pakket van €500 miljard voor defensie en infrastructuur door te voeren.

Polen is al de grootste NAVO-uitgever qua BBP en is op weg om het grootste leger van Europa te krijgen.

Het doel is om voor de top in juni een gefaseerd plan te presenteren voor een Europese overname van belangrijke NAVO-verantwoordelijkheden.

Berichten suggereren dat dit plan zelfs een Europese opvolger voor de functie van Supreme Allied Commander Europe kan omvatten, mochten de VS zich terugtrekken.

Dit is geen terugkeer naar Europees federalisme of zelfs een heropleving van EU-defensievoorstellen.

Het is een ad-hocreactie van staten die nu weten dat ze niet meer op Washington kunnen vertrouwen.

Waar komt de nieuwe investering terecht?

Een zichtbaar effect van Europa's strategische ontwaking is de toename van de publieke investeringen.

Het Duitse infrastructuur- en defensieplan van €500 miljard zal naar verwachting de komende tien jaar het bbp verhogen.

Defensiebedrijven als Rheinmetall en raketfabrikant MBDA melden een toename van het aantal bestellingen.

Aandelen in de eurozone zijn sinds de tweede inauguratie van Trump op 20 januari met 12% gestegen, terwijl Amerikaanse aandelen in dezelfde periode bijna evenveel zijn gedaald.

Voor het eerst in bijna een jaar hebben economen de groeiprognoses voor de eurozone voor 2026 verhoogd van 1,2% naar 1,3%.

De fabrieksactiviteit neemt ook toe, waarbij de groei van het bedrijfsleven in de eurozone in maart een hoogtepunt in zeven maanden bereikte.

Maar dit momentum kent wel degelijk grenzen.

De zwakke punten van Europa zullen hardnekkig zijn. Hoge energiekosten, gefragmenteerde interne markten en bureaucratische rompslomp staan bovenaan de prioriteitenlijst.

Er is wel geld beschikbaar, maar de knelpunten zitten in de absorptie en de uitvoering.

Een groot deel van de defensie- en infrastructuurfinanciering zal pas over jaren zichtbaar worden.

En hoewel Rheinmetall of Strabag in 2025 wellicht zullen floreren, zullen staalproducenten en kmo's worstelen met bureaucratie en energievolatiliteit.

Handel en onzekerheid blijven alles overschaduwen.

De exportgerichte economie van Europa heeft er een extra probleem bij: een dreigende handelsoorlog.

Op 2 april zullen de VS nieuwe tarieven op Europese goederen invoeren.

De ECB schat dat een tarief van 25% de productie in de eurozone in het eerste jaar met 0,3 procentpunt zou kunnen terugdringen.

Als Europa terugslaat, kunnen de gevolgen verdubbelen.

De onzekerheid over de handel bevriest al een deel van de investeringen.

Indices die beleidsrisico's, handelsverstoringen en het vertrouwen van beleggers volgen, zijn tot recordhoogtes gestegen.

Leidinggevenden in de productie- en financiële sector zeggen dat ze langetermijnbeslissingen uitstellen totdat ze een duidelijker beeld hebben van de richting van het Amerikaanse beleid.

Die duidelijkheid komt misschien niet snel, wellicht met een reden.

Is dit een noodoproep?

Sommigen noemen dit moment een Europees ontwaken.

Sommigen beschrijven het zelfs als een keerpunt. Maar er is een verschil tussen strategische planning en gedwongen actie.

Europa heeft geen langetermijnvisie. Het reageert op plotselinge verlating.

En hoewel het tempo van de aankondigingen indrukwekkend is, met meer uitgaven, nieuwe samenwerking en sterkere taal, is de basis instabiel.

De EU kan nog steeds niet als één blok optreden op het gebied van buitenlands beleid. De NAVO, hoewel nog steeds intact, kan haar commandostructuur verliezen als de VS zich terugtrekt.

En hoewel de E5 snel vooruitgang boekt, sluit het belangrijke spelers in de Europese defensie uit: de Scandinavische landen, de Baltische staten en kleinere staten met aanzienlijke capaciteiten.

Er is ook nog de kwestie van de publieke steun.

De meeste Europese kiezers zijn nog steeds tegen grote defensiebudgetten.

Overheden zijn nog niet eerlijk over de prijs van echte autonomie.

De belangrijkste verschuiving in de relatie tussen de VS en Europa gaat niet over budgetten.

Het gaat om identiteit.

De gelekte Signal-berichten maakten niet alleen de spot met de Europese militaire uitgaven, ze onthulden ook regelrechte minachting.