Hoe Trumps “America First”-beleid Europa dwingt volwassen te worden

De uitdrukking "America First" werd voor het eerst gebruikt als campagnemotto van Donald Trump. Nu is het het kenmerkende element van het Amerikaanse buitenlandse beleid.

Het is ook de reden waarom de VS zich terugtrekt uit Europa, waardoor de NAVO en de Europese Unie hun toekomst moeten heroverwegen zonder gegarandeerde Amerikaanse steun.

Deze verandering is nu duidelijk zichtbaar, nu de Amerikaanse hulp aan Oekraïne stagneert en de eenheid binnen de NAVO onder druk staat.

De militaire afhankelijkheid, economische kwetsbaarheden en interne verdeeldheid van Europa zijn nu blootgelegd.

Maar deze schok kan ook de katalysator zijn die Europa nodig had om een meer verenigde en zelfstandige macht te worden.

Waarom keert Amerika zich af van Europa?

Sinds 1945 is de trans-Atlantische relatie de hoeksteen van de westerse veiligheid. Onder Trump raakt die relatie snel in verval.

De VS zijn bezig hun militaire aanwezigheid in Europa te verminderen, wat de NAVO-verplichtingen in gevaar brengt en de steun aan Oekraïne terugtrekt.

Berichten suggereren dat Trump heeft gesproken over het terugtrekken van Amerikaanse troepen uit belangrijke regio's zoals de Baltische staten, terwijl Oekraïne buiten de recente vredesbesprekingen met Rusland is gehouden.

Trump heeft Oekraïne ook openlijk de schuld van de oorlog gegeven; een bewering die niet door feiten wordt ondersteund en zelfs door veel van zijn eigen aanhangers wordt verworpen.

Peilingen wijzen uit dat de meeste Amerikanen nog steeds voorstander zijn van de NAVO. Een Gallup-enquête laat zien dat de publieke steun voor het bondgenootschap stabiel blijft.

Toch wordt buitenlands beleid nauwelijks als een prioriteit beschouwd door Amerikaanse kiezers wanneer hen wordt gevraagd naar de belangrijkste problemen van het land.

Dit biedt de regering-Trump de kans om het mondiale beleid te hervormen zonder aanzienlijke binnenlandse tegenstand.

Maar Trumps koerswijziging is niet alleen tactisch. Het toont een bredere ideologische terugtrekking naar isolationisme, die doet denken aan Amerika voor de Tweede Wereldoorlog.

Trumps “America First”-beleid doet denken aan de beweging van Charles Lindbergh uit de jaren dertig, die betoogde dat de VS Europa zijn eigen zaken moest laten regelen en zich uitsluitend moest concentreren op de verdediging van het westelijk halfrond.

In de praktijk betekent dit dat Europa blootgesteld blijft aan externe dreigingen, met name vanuit Rusland, terwijl Washington zich naar binnen richt en manieren zoekt om deals te sluiten met voormalige rivalen.

Waarom kiest Trump de kant van Rusland?

Er zijn twee concurrerende theorieën over waarom Trump nu een draai naar Rusland maakt.

Een daarvan is geopolitiek. Trump probeert mogelijk een "omgekeerde Kissinger"-strategie. Dat betekent Rusland het hof maken om de groeiende macht van China in Azië te verzwakken.

Tijdens de Koude Oorlog speelde Henry Kissinger China uit tegen de Sovjet-Unie.

Trump hoopt misschien Rusland over te halen of het land op zijn minst tot neutraliteit te bewegen in een toekomstig conflict tussen de VS en China.

De tweede theorie is ideologisch. Trumps inner circle beschouwt Rusland steeds meer als een culturele bondgenoot.

In Amerikaanse rechtse media wordt Rusland vaak afgeschilderd als verdediger van ‘traditionele waarden’.

Bondgenoten van Trump, zoals Tucker Carlson en Steve Bannon, prijzen regelmatig de conservatieve houding van Rusland ten aanzien van gender, gezin en religie.

Het verhaal schetst Rusland als een bolwerk tegen westers liberalisme en sociaal progressivisme, soms omschreven als "wokeness".

Europa wordt daarentegen met argwaan bekeken door delen van de Amerikaanse rechtervleugel.

Met zijn seculiere samenlevingen, sociale welzijnsmodellen en liberale waarden is Europa een cultureel tegenbeeld geworden.

Ongeacht welke theorie zwaarder weegt, het resultaat is hetzelfde.

De regering-Trump beschouwt Rusland als een partner die het waard is om tegemoet te komen, zelfs ten koste van historische Europese bondgenoten.

Europa's aarzelende keerpunt

Trumps ommekeer is pijnlijk voor Europa, maar ook langverwacht. Decennialang heeft Europa te weinig in defensie geïnvesteerd en vertrouwd op de Amerikaanse veiligheidsparaplu.

Nu wordt dat vangnet weggehaald.

Duitsland neemt het voortouw in de reactie. Met Friedrich Merz die na de recente verkiezingen Olaf Scholz als bondskanselier zal opvolgen, bereidt Berlijn een aanzienlijke verhoging van de uitgaven voor defensie en infrastructuur voor.

De economische impact is al voelbaar. Goldman Sachs verhoogde zijn prognose voor de Duitse bbp-groei in 2027 met een vol procentpunt, onder verwijzing naar de verwachte impuls van defensie- en overheidsinvesteringen.

Belangrijker nog is dat Merz' standpunt hem op één lijn brengt met de Franse president Emmanuel Macron, die al lang pleit voor "strategische autonomie", waarbij Europa minder afhankelijk zou zijn van Washington.

De Europese Commissie komt ook in beweging.

Ursula von der Leyen heeft voorstellen gepresenteerd voor tot €800 miljard aan extra defensie-uitgaven, gebruikmakend van een nieuwe EU-leningsfaciliteit en wijzigingen in de begrotingsregels die defensie zouden uitsluiten van de nationale leenlimieten.

Voor het eerst sinds de Koude Oorlog lijkt Europa serieus werk te maken van de opbouw van zijn veiligheidsapparaat.

De economische strijd: kan Europa de VS inhalen?

Veiligheid is slechts een deel van het verhaal. Europa staat ook voor een economische uitdaging.

Rapporten van voormalige Italiaanse premiers Mario Draghi en Enrico Letta hebben de achterstand van Europa op het gebied van innovatie, productiviteit en kapitaalvorming ten opzichte van de Verenigde Staten blootgelegd.

De Europese Unie worstelt al lang met de fragmentatie van de interne markt, wat de groei belemmert.

Volgens IMF-gegevens die Draghi aanhaalde, creëren belemmeringen binnen de EU het equivalent van een tarief van 45% op de intra-Europese handel.

Brussel zet de inspanningen voort om de interne markt te verdiepen, met name in de financiële dienstverlening, de energiesector en de digitale sector.

Een opnieuw gelanceerde “spaar- en beleggingsunie” wil het grote spaaroverschot van Europa – waarvan een groot deel momenteel in de VS wordt belegd – kanaliseren naar binnenlandse groeiprojecten.

Maar de obstakels zijn bekend. Nationaal protectionisme, traag werkende instellingen en politieke fragmentatie zijn moeilijk te overwinnen.

De door Trump veroorzaakte crisis kan de verandering versnellen, maar succes vereist het doorbreken van langdurige gewoonten.

De Britse factor: een nieuwe brug of meer wrijving?

Er is één onverwacht voordeel. De spanningen tussen Londen en Brussel uit de Brexit-periode nemen af.

Het Verenigd Koninkrijk is nu een belangrijke partner in de Europese reactie op de oorlog in Oekraïne, en veel EU-lidstaten pleiten voor een dieper veiligheidspact tussen het VK en de EU.

Keir Starmer's diplomatieke inspanningen hebben geholpen. Britse bedrijven krijgen mogelijk binnenkort toegang tot gezamenlijke EU-aanbestedingen voor defensie, ook al blijft het VK buiten het blok.

Sommige EU-lidstaten, zoals Frankrijk, blijven echter tegen het verlenen van volledige toegang tot gedeelde defensiefondsen aan het Verenigd Koninkrijk.

De situatie kan verergeren als Trump de EU met handelstarieven aanvalt en de VK onder druk zet om zich in plaats van Brussel bij Washington aan te sluiten.

De Europese leiders moeten beslissingen nemen die ze al lang hebben uitgesteld, van herbewapening tot herstructurering van het economisch beleid.

Of deze crisis tot echte integratie leidt of diepere breuken blootlegt, moet nog blijken.

Het Westen is misschien aan het uiteenvallen. Maar daardoor kan het ook de basis leggen voor de heruitvinding van Europa.