Het ging nooit om vrede: wat is de werkelijke reden achter Trumps terugtrekking uit de oorlog in Oekraïne?

In een mum van tijd zijn de betrekkingen tussen de VS en Europa over de oorlog in Oekraïne verbroken.

Na een telefoongesprek met Vladimir Poetin liet Trump de Amerikaanse eis voor een onmiddellijk Russisch staakt-het-vuren varen, pleitte hij voor bilaterale gesprekken tussen Oekraïne en Rusland en verwierp hij nieuwe sancties volledig.

Europese leiders, met name de president van Oekraïne, zijn nu verward. Het is duidelijk dat de VS de diplomatieke leiding niet meer heeft en dat de EU de puinhoop probeert op te ruimen.

Maar er is hier ook nog een ander verhaal. Wat is er veranderd? Oppervlakkig gezien beweert Trump vrede te nastreven.

Maar de details vertellen een ander verhaal. Misschien ging het hier helemaal niet om vrede.

Wat heeft Trump eigenlijk gezegd?

Na zijn derde telefoongesprek met Poetin sinds zijn terugkeer in het ambt, zei Trump dat Rusland had ingestemd met onderhandelingen.

Hij vertelde de Europese leiders dat de VS niet zouden bemiddelen en geen verdere sancties tegen Moskou zouden opleggen.

Volgens verschillende deelnemers aan de teleconferentie heerste er verwarring en stilte toen Trump Poetin's bereidheid tot onderhandelingen presenteerde alsof het een doorbraak was.

Zelensky herinnerde de groep eraan dat er al gesprekken gaande waren in Istanbul en dat Poetin niets nieuws had aangeboden. Trump reageerde niet.

Tegelijkertijd zou Trump, volgens eerdere berichten in de Amerikaanse pers, hebben gesuggereerd dat Oekraïne de Russische controle over de Krim en delen van de Donbas zou moeten accepteren.

Hij verklaarde ook publiekelijk dat Oekraïne niet tot de NAVO zou toetreden, wat een belangrijke Russische eis is.

Senator Marco Rubio heeft de acties van Trump verdedigd en gezegd dat er geen echte concessies zijn gedaan.

Maar in de praktijk klinken Trumps woorden als een herhaling van de Russische argumenten en bagatelliseren ze de soevereiniteit van Oekraïne.

De EU zet door zonder de VS.

Het lijkt erop dat Trumps standpunt definitief is veranderd. Hij wijkt nu af van zijn eerdere eis voor een onmiddellijk Russisch staakt-het-vuren en heeft Europese oproepen tot nieuwe sancties tegen Moskou afgewezen.

De Europese Unie reageerde snel. Op dinsdag keurde ze haar zeventiende sanctiepakket tegen Rusland goed.

Het richt zich op meer dan 180 schepen in de zogenaamde schaduw-vloot van Rusland, die Moskou gebruikt om wereldwijde beperkingen op olie-export te omzeilen.

Europese leiders werken al aan een 18e ronde, met discussies over gasleidingen, banken en een lagere maximumprijs voor olie.

Het Verenigd Koninkrijk heeft soortgelijke maatregelen ingevoerd, gericht op militaire leveranciers en financiële steuners van de oorlog.

De Britse minister van Buitenlandse Zaken, David Lammy, riep op tot een volledig en onvoorwaardelijk staakt-het-vuren.

Maar de VS is nu het ontbrekende stukje. De regering-Biden heeft eerder al bij het opstellen van sanctiepakketten betrokken geweest.

Trump lijkt die rol nu te hebben verlaten.

Europese leiders, zoals de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul, maakten duidelijk dat ze nog steeds verwachten dat de VS druk zullen uitoefenen op Rusland.

Tot nu toe is die verwachting niet ingelost. En dat laat Europa alleen achter bij het proberen te verhinderen dat het Kremlin zijn oorlog financiert.

Wat is Trumps echte agenda?

Sommige theorieën suggereren dat het hier niet om Oekraïne gaat. De echte gesprekken tussen Trump en Poetin zouden over iets heel anders kunnen hebben gegaan: het Arctisch gebied.

Rusland beschouwt het Arctisch gebied als een vitaal strategisch gebied. Het heeft vliegvelden, militaire bases en infrastructuur aangelegd om de nieuwe zeevaartroutes te controleren die door het smelten van het ijs zijn geopend.

China heeft ook fors geïnvesteerd in de hoop de reistijd naar Europa te halveren door de Noordelijke Zeeroute te gebruiken.

Rusland is nu sterk afhankelijk van China voor handel, financiering en technologie, een gevolg van de westerse sancties.

Trump ziet dit als een kans. Als de VS Rusland van China kunnen afscheiden, zouden ze hun invloed in de regio kunnen herwinnen.

Dat is de ruil die Trump lijkt aan te bieden: Oekraïens grondgebied in ruil voor toekomstige zakelijke deals en een nauwere band tussen de VS en Rusland in het Arctisch gebied.

Tijdens hun telefoongesprek prees Trump het economische potentieel van Rusland en sprak hij van zijn wens om de handel te hervatten.

Volgens Kremlin-medewerkers verwees hij zelfs naar het bondgenootschap tussen de VS en Rusland tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Wat betekent dit voor Oekraïne?

Zelensky en zijn regering begrijpen wat er op het spel staat. Zonder steun van de VS lopen ze het risico geïsoleerd te raken.

Het militaire budget van Oekraïne neemt inmiddels ongeveer 50% van de totale overheidsuitgaven in beslag.

De uitgaven aan defensie bedragen inmiddels 34% van het bruto binnenlands product van het land. Het is afhankelijk van westerse hulp, niet alleen voor wapens maar ook voor de basisvoorzieningen.

Zelensky beschreef de vertragingstactieken van Rusland als een poging om tijd te winnen. Poetin heeft erop aangedrongen dat de onderhandelingen "conceptmemoranda" moeten bevatten, zonder een vaste tijdlijn voor een staakt-het-vuren.

Dit geeft Rusland de ruimte om terrein te winnen op het slagveld voordat de onderhandelingen worden hervat.

Ondertussen wijzen Trumps openlijke bewondering voor Poetin en publieke kritiek op Zelensky op een verandering in loyaliteit.

Als Trump vindt dat Zelensky een obstakel is voor een deal, zal de steun van Washington waarschijnlijk verder afnemen.

Wat begon als een door de VS geleide verdediging van de soevereiniteit van Oekraïne, is uitgegroeid tot een onderhandelingsproces waarin Oekraïne mogelijk wordt gevraagd om land af te staan om geopolitieke berekeningen te realiseren.

Is Europa nu dus aan zet?

Het antwoord is ja, maar slechts gedeeltelijk. De EU doet meer dan ooit tevoren.

Het heeft voor meer dan 200 miljard euro aan activa van de Russische centrale bank bevroren, de handel in staal, luxe goederen en energie geblokkeerd en meer dan 2.400 personen verboden om te reizen of toegang te hebben tot fondsen.

De plannen om de import van Russisch gas tegen 2027 te stoppen, gaan door.

Voorstellen om toekomstige investeringen in de Nord Stream-gasleidingen te stoppen, zijn bedoeld om te voorkomen dat er na de oorlog weer een terugkeer komt naar Russische energie.

Maar Europa is verdeeld. Landen als Polen en Estland willen de druk hoog houden, terwijl anderen verder in het westen de urgentie minder groot vinden.

De uitgaven aan defensie zijn nog steeds ongelijk verdeeld en Europa mist nog steeds een gezamenlijke militaire strategie.

Als Trump de Amerikaanse militaire steun formeel vermindert of de verplichtingen van artikel 5 van de NAVO in twijfel trekt, zullen deze spanningen toenemen.

Het gevolg zou een versnipperde reactie kunnen zijn, juist op een moment dat Rusland blijft oprukken.

De harde waarheid

Voordat Trump president werd, beweerde hij dat hij de oorlog in 24 uur kon beëindigen. Maar het ging hier nooit om diplomatie, maar om de eigen positie te versterken.

Het doel was om invloed te uitoefenen op zowel Rusland als Oekraïne, door middel van het aanbieden van erkenning of het intrekken van steun om concessies af te dwingen.

Wat oppervlakkig gezien als een vredesvoorstel lijkt, is in feite een machtsspel. Het is een manier om de uitkomst van de oorlog te beïnvloeden door te bepalen wie steun krijgt, wie de schuld krijgt en wie de zakken vult.

Daarom zijn de komende topconferenties zo belangrijk. De G7-top in Canada van 15 tot 17 juni en de NAVO-top in Den Haag van 24 tot 26 juni zullen de toon zetten voor de rest van de oorlog in Oekraïne.

Europa bereidt zich voor op een toekomst waarin het mogelijk alleen staat. Trump bereidt zich voor op een toekomst waarin macht wordt onderhandeld, niet verdedigd.