Magyar kontra Orbán: zablokowane 17 mld € UE w centrum wyborów na Węgrzech

W niedzielę 12 kwietnia Węgrzy pójdą do urn w wyborach, które mogą być w tym roku w UE najistotniejsze gospodarczo — których wynik da się odczuć od Brukseli po Kijów, a coraz częściej także w Waszyngtonie.

Gospodarka Węgier mówi sama za siebie.

PKB per capita wynosi 76% średniej UE.

Kraj ten pozostaje w tyle za Rumunią, Polską i Bułgarią pod względem konsumpcji gospodarstw domowych.

Chleb kosztuje trzy razy więcej niż kilka lat temu; płace praktycznie się nie zmieniły.

Spośród 27 mld euro przydzielonych Węgrom środków z UE 17 mld pozostaje zamrożonych z powodu obaw o praworządność, a kraj po raz pierwszy od przystąpienia w 2004 r. stał się netto płatnikiem do budżetu UE — wpłaca więcej, niż otrzymuje.

To jest bilans gospodarczy po 16 latach rządów Viktora Orbána.

I to jest tło, na którym niespodziewany pretendent, Péter Magyar, wysunął się w sondażach, obiecując odblokowanie zamrożonych środków UE, przywrócenie wiarygodności instytucji i powrót Węgier do głównego nurtu europejskiego zarządzania gospodarczego.

Jednak wybory zyskały wymiar znacznie wykraczający poza reformy wewnętrzne.

Gdy wiceprezydent USA JD Vance przyleciał do Budapesztu na kilka dni przed głosowaniem, aby ze sceny wyborczej poprzeć Orbána — jednocześnie oskarżając UE o ingerencję w wybory — rywalizacja ta stała się wojną zastępczą między dwoma konkurującymi wizjami samego sojuszu zachodniego: jedną osadzoną w instytucjach UE i gospodarczej integracji opierającej się na zasadach, drugą skłaniającą się ku wspieranemu przez Waszyngton modelowi nacjonalistycznemu, który postrzega Brukselę jako przeciwnika.

Forint znajduje się blisko najwyższego kursu wobec euro od trzech lat. Przynajmniej rynki już postawiły swoje zakłady.

Jak Orbán zbudował system mający trwać wiecznie

Orbán po raz pierwszy doszedł do władzy w 1998 r. jako proeuropejski reformator. Przegrał w 2002 r., przez osiem lat odbudowywał swoje ugrupowanie, a w 2010 r. powrócił na fali oburzenia po kryzysie finansowym.

Ten drugi powrót dał mu coś rzadkiego w polityce demokratycznej: dwie trzecie większości parlamentarnych mandatów, wystarczające do zmiany konstytucji.

Nie wahał się jej użyć.

Nowe mapy wyborcze. Nowe zasady głosowania kompensacyjnego, które wzmacniają zwycięzców i karzą rozbitą opozycję.

Lojaliści obsadzani w sądach, organach regulacyjnych, uniwersytetach i radach mediów. Nowa klasa oligarchów zbudowana wokół rodziny i przyjaciół z dzieciństwa.

Do 2014 r. Fidesz zdobywał dwie trzecie miejsc przy poparciu wyborczym znacznie poniżej dwóch trzecich głosów. System działał dokładnie tak, jak zaprojektowano.

Według Transparency International Węgry są po raz trzynasty z rzędu najbardziej skorumpowanym państwem członkowskim UE. PKB per capita wynosi 76% średniej UE.

Węgry pozostają w tyle za Rumunią, Polską i Bułgarią pod względem konsumpcji gospodarstw domowych. Chleb kosztuje trzy razy więcej niż kilka lat temu, a płace nie wzrosły.

Człowiek, który przełamał mur

Péter Magyar nie powinien był istnieć.

Prawnik, były dyplomata i szef w państwowej spółce, był insiderem Fideszu powiązanym z jego najbliższym kręgiem. Na początku 2024 r. prezydenckie ułaskawienie w sprawie dotyczącej znęcania się nad dzieckiem wywołało falę dymisji, w które uwikłana była jego była żona, ówczesna minister sprawiedliwości.

Magyar wystąpił na żywo w telewizji i oskarżył rząd o systemową hipokryzję i korupcję. Nagranie rozprzestrzeniło się w sieci w ciągu kilku godzin.

W ciągu kilku tygodni zorganizował masowy protest.

W ciągu kilku miesięcy jego nowa Partia Tisza zdobyła 30% w wyborach do Parlamentu Europejskiego, zajmując drugie miejsce zaraz po Fideszu. Od tego czasu nie zwalnia tempa.

To, co czyni Magyara szczególnie niebezpiecznym dla Orbána, to jego pochodzenie. Nie można go przedstawić jako liberalnego kandydata finansowanego z zagranicy.

Jest konserwatystą, który doskonale zna mechanizmy działania systemu, bo sam w nim pracował. Jego kampania koncentruje się na korupcji, praworządności i kompetencjach gospodarczych raczej niż na ideologii, co daje mu najszerszą możliwą koalicję.

Sondaże niezależnych firm dają Tiszy prowadzenie dwiema cyframi. Rynek predykcyjny Polymarket oszacował w czwartek prawdopodobieństwo zwycięstwa Magyara na ponad 70%.

Węgierski forint znajduje się blisko najsilniejszego kursu wobec euro od trzech lat.

Co tak naprawdę jest stawką?

Te wybory nie są wyłącznie sprawą wewnętrzną Węgier. Znajdują się na styku konfrontacji Rosji z Zachodem, wojny na Ukrainie i globalnego starcia między demokracją liberalną a jej rywalami.

Orbán od lat używa węgierskiego veta w UE jako broni. Ponieważ polityka zagraniczna UE wymaga jednomyślności, pojedyncze węgierskie weto potrafi zablokować kluczowe decyzje.

Wykorzystywał je, by utrudniać pomoc dla Ukrainy, opóźniać sankcje wobec Rosji, a ostatnio zablokować pożyczkę UE dla Kijowa o wartości 90 mld euro.

Odmówił stopniowego wycofywania importu rosyjskiej ropy i gazu. Jego minister spraw zagranicznych został przyłapany na wyciekłych nagraniach, na których informuje swojego rosyjskiego odpowiednika o treści poufnych spotkań ministrów spraw zagranicznych UE.

Bloomberg przejrzał transkrypt, z którego wynika, że Orbán powiedział Putinowi, iż jest gotów pomagać mu „w każdy możliwy sposób”, porównując siebie do myszy pomagającej lwowi.

Według doniesień Służba Wywiadu Zagranicznego Rosji sporządziła plany sfingowanego zamachu na Orbána, aby podnieść jego wyniki w sondażach — wynika z dokumentu uzyskanego i uwierzytelnionego przez europejską służbę wywiadowczą. Sieci rosyjskich botów następnie rozprzestrzeniły tę narrację online.

Tymczasem 17 mld z 27 mld euro przydzielonych Węgrom środków z UE pozostaje zamrożonych z powodu obaw o korupcję i praworządność.

Węgry na stałe utraciły ponad miliard euro pod koniec 2024 r., gdy upłynął termin prawny.

Kraj stał się po raz pierwszy od przystąpienia w 2004 r. netto płatnikiem do budżetu UE, wpłacając więcej niż otrzymuje.

Waszyngton pojawia się na wiecu wyborczym

Na pięć dni przed wyborami wiceprezydent USA JD Vance przyleciał do Budapesztu i powiedział tłumowi na stadionie, by "stanęli po stronie Viktora Orbána."

Nazwał Orbána "jednym z nielicznych prawdziwych mężów stanu w Europie."

Oskarżył UE o najgorszą ingerencję zagraniczną w wybory, jaką kiedykolwiek widział, stojąc jednocześnie na scenie kampanii i robiąc dokładnie to samo.

Sekretarz stanu Marco Rubio odwiedził kraj już w lutym.

Trump wysłał wiadomość wideo na CPAC Hungary z "całkowitym i bezwarunkowym poparciem." Jedenaście międzynarodowych postaci, w tym Marine Le Pen, Giorgia Meloni i Javier Milei, wystąpiło w styczniowym materiale wideo popierającym Orbána.

Logika strategiczna jest jasna.

Orbán jest dowodem słuszności narodowo-populistycznego modelu rządzenia. Jego porażka rozbije tę narrację na arenie międzynarodowej.

Głosowanie, które może nie wystarczyć

Nawet zwycięstwo jest skomplikowane.

Z powodu sposobu, w jaki zaprojektowano system wyborczy, Tisza musi wygrać głosowanie powszechne z przewagą około pięciu punktów procentowych, aby zapewnić sobie minimalną większość miejsc. Dwucyfrowe prowadzenie może przełożyć się na większość umożliwiającą rządzenie.

Najnowszy sondaż Median sugeruje, że Tisza może osiągnąć próg dwóch trzecich większości, co pozwoliłoby Magyarowi zmienić konstytucję i prawnie odwołać lojalistów Orbána z obsadzonych stanowisk w sądownictwie, prokuraturze i organach regulacyjnych.

Bez tej nadzwyczajnej większości reformy zmienią się w żmudną walkę z zakorzenionym oporem instytucjonalnym, podobnie jak doświadczenia Polski od odsunięcia od władzy Prawa i Sprawiedliwości w 2023 r.

Do 400 000 głosów w zubożałych społecznościach wiejskich pozostaje realnie w grze. To ludzie wrośnięci w klientystyczną machinę Fideszu, gdzie lokalni burmistrzowie kontrolują dostęp do stanowisk rządowych płacących 300–450 dolarów miesięcznie.

Głosowanie przeciwko partii rządzącej może oznaczać utratę środków do życia. Film dokumentalny opublikowany w zeszłym miesiącu pokazał, jak pomoc żywnościowa, drobne wypłaty i presja związana z zatrudnieniem są używane do mobilizowania poparcia w tych rejonach.

Co nastąpi po niedzieli?

Jeśli Magyar wygra z nadzwyczajną większością, UE jest gotowa przyspieszyć uwolnienie zamrożonych środków, pożyczka dla Ukrainy w wysokości 90 mld euro ruszy, a systematyczna blokada polityki zachodniej ze strony Węgier się skończy.

Oczekuje się, że Robert Fico ze Słowacji, ostatni najbliższy sojusznik Orbána w UE, ustąpi bez wsparcia Budapesztu.

Jeśli Orbán utrzyma się u władzy, jeden z urzędników UE powiedział, że "rękawice zostaną zdjęte", a wśród opcji na stole są procedury z artykułu 7 mające na celu zawieszenie praw głosu Węgier.

Istnieje trzeci scenariusz, w którym Orbán kontroluje Trybunał Konstytucyjny, Prezydenta Państwa i Radę Finansową. Według doniesień rozważał wprowadzenie systemu prezydenckiego, który mógłby pozwolić mu pozostać u władzy nawet po utracie stanowiska premiera.

Wynik wyborów i przekazanie władzy to nie to samo.

16 lat, przepisana konstytucja, przejęty krajobraz medialny, obsadzone sądy, system wyborczy zaprojektowany na trwałość.

Jeśli Partii Tisza Magyara uda się dzięki demokratycznemu głosowaniu przebić przez to wszystko, wyśle to przesłanie wykraczające daleko poza Budapeszt.

To oznacza, że nawet najbardziej skomplikowany system demokratycznej ochrony może zostać obalony przez ludzi, których miał ograniczać.

To jest historia na 12 kwietnia.