Amerykańska blokada Cieśniny Hormuz: przyczyny, wykonanie i wpływ na ropę

Stany Zjednoczone ogłosiły szeroko zakrojoną blokadę morską wymierzoną w jednostki powiązane z Iranem w Cieśninie Hormuz, co stanowi istotną eskalację konfliktu po tym, jak rozmowy pokojowe w weekend nie przyniosły przełomu.

Prezydent Donald Trump powiedział w niedzielę, że Marynarka Wojenna USA zacznie blokować jednostki wpływające do lub wypływające z irańskich portów, sygnalizując odejście od wcześniejszych działań, które próbowały łączyć nacisk wojskowy ze stabilnością globalnych rynków energetycznych.

„Ze skutkiem natychmiastowym Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych, Najlepsza na Świecie, rozpocznie proces BLOKOWANIA wszelkich statków próbujących wpłynąć lub wypłynąć z Cieśniny Hormuz,” napisał Trump w poście w mediach społecznościowych.

Dodał, że środek ten ostatecznie może przejść w system „WSZYSCY MAJĄ BYĆ WPUSZCZENI, WSZYSCY MAJĄ BYĆ WYPUSZCZENI”, w zależności od postępów w negocjacjach.

Decyzja zapadła po ponad miesiącu narastających zakłóceń w cieśninie, gdzie irańskie działania — w tym ataki na jednostki i groźby minowania wód — w praktyce zablokowały jedną z najważniejszych morskich dróg świata.

Wąskie gardło o globalnych konsekwencjach

Cieśnina Hormuz od dawna uważana jest za jedną z najważniejszych strategicznie tras morskich na świecie.

Przewozi ona około jednej piątej morskiego handlu ropą naftową oraz znaczące ilości skroplonego gazu ziemnego (LNG), co czyni ją kluczową dla bezpieczeństwa energetycznego w Azji, Europie i poza nimi.

Przed eskalacją działań z końca lutego przez cieśninę przechodziło dziennie około 150 jednostek.

W marcu ta liczba spadła dramatycznie — według danych wywiadu żeglugowego przez cały miesiąc przepłynęło nieco ponad 150 statków.

W trakcie konfliktu Iran sprawował znaczną kontrolę nad cieśniną, dopuszczając ograniczony przejazd i wykorzystując swoją pozycję do wywierania presji na Stany Zjednoczone i ich sojuszników.

Niektóre jednostki, które przepływały, według relacji czyniły to na podstawie porozumień z irańskimi władzami, prawdopodobnie wiążących się z opłatami lub cłami.

Blokadę, którą będzie egzekwować United States Central Command, ma rozpocząć w poniedziałek o godz. 10:00 czasu wschodniego (ET).

Urzędnicy poinformowali, że USA nie będą utrudniać przepływu statków kierujących się do lub z portów nieirańskich, choć wszystkie jednostki mogą podlegać inspekcji.

Strony prowadzące działania wojenne mogą wykonywać prawo „visit and search”, co oznacza, że mogą zatrzymać i skontrolować nawet statki prywatne na wodach nienależących do obszaru neutralnego i zdecydować, czy mogą one przepłynąć — powiedział James Kraska, profesor międzynarodowego prawa morskiego w US Naval War College i profesor wizytujący Harvard Law School, w relacji New York Times.

Wymanewrowanie gospodarczej lifeline Iranu

W centrum strategii blokady leży dążenie do ograniczenia zdolności Iranu do eksportu ropy — kluczowego źródła dochodów dla jego gospodarki i operacji wojskowych.

Analitycy twierdzą, że taki ruch mógłby mieć istotne konsekwencje gospodarcze dla Teheranu.

Robin Brooks z Brookings Institution argumentował, że odcięcie eksportu ropy mogłoby „zrujnować model biznesowy Iranu”, biorąc pod uwagę silne uzależnienie kraju od przychodów z sektora energetycznego.

Decyzja oznacza odwrót od wcześniejszej polityki USA prowadzonej w trakcie konfliktu.

Nawet w miarę eskalacji napięć Waszyngton podejmował kroki, by umożliwić dalszy przepływ irańskiej ropy, aby zapobiec gwałtownemu wzrostowi cen energii na świecie.

Urzędnicy USA tymczasowo złagodzili ograniczenia dotyczące wysyłek z Iranu i pozwolili tankowcom na przeprawę przez cieśninę.

Przejście do blokady sugeruje, że USA teraz priorytetyzują nacisk strategiczny nad krótkoterminową stabilnością rynków.

Jednak ruch ten może stworzyć komplikacje dla krajów zależnych od irańskiej ropy, w szczególności Chin, które mogą stanąć wobec zakłóceń w dostawach.

Irańscy urzędnicy starali się przedstawiać blokadę jako kontrproduktywną.

Mohammad Bagher Ghalibaf, przewodniczący parlamentu Iranu, ostrzegł, że środek ten może podnieść ceny paliw, mówiąc konsumentom, aby „cieszyli się obecnymi wynikami na stacjach paliw” zanim sytuacja się pogorszy.

Rynki ropy przygotowują się na kolejne wstrząsy

Zakłócenia w Cieśninie Hormuz już miały głęboki wpływ na światowe rynki energetyczne — ceny ropy gwałtownie wzrosły w warunkach ograniczonej podaży.

Pełna blokada mogłaby zaostrzyć te napięcia.

„Wycofanie z rynku większej ilości ropy — zwłaszcza tej, która obecnie wydostaje się z Zatoki Perskiej — podniesie ceny ropy dalej … [do] około 150 USD za baryłkę”, powiedział Trita Parsi, wiceprezes wykonawczy Quincy Institute for Responsible Statecraft, wypowiadając się w programie CNBC "The China Connection" w poniedziałek.

Taki scenariusz miałby dalekosiężne konsekwencje dla inflacji i wzrostu gospodarczego.

Wyższe koszty energii rozlałyby się po łańcuchach dostaw, podnosząc ceny towarów od transportu po żywność.

Wpływ wykracza poza samą ropę surową.

Cieśnina jest także kluczową trasą dla innych surowców, w tym nawozów i helu.

Poza ropą, ceny surowców takich jak nawozy i hel — krytyczne dla produkcji żywności i wytwarzania półprzewodników — prawdopodobnie będą nadal rosnąć, podsycając inflację, która już przyspiesza, powiedział Ben Emons, dyrektor zarządzający w Fed Watch Advisors.

Instytucje globalne, w tym Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy, już sygnalizowały obawy, ostrzegając, że kryzys może doprowadzić do wolniejszego wzrostu i wyższej inflacji, szczególnie w gospodarkach wschodzących.

Wyzwania operacyjne i egzekucyjne

Choć blokada stanowi odważny ruch strategiczny, jej wdrożenie prawdopodobnie napotka znaczne przeszkody.

Firmy zajmujące się wywiadem żeglugowym zwracają uwagę na powszechne stosowanie taktyk mających na celu obejście kontroli, takich jak spoofing systemu Automatic Identification System, który pozwala jednostkom maskować swoje położenie i ruchy.

Niektóre tankowce powiązane z Iranem miały rzekomo korzystać z fałszywych zgłoszeń portowych w krajach sąsiednich, aby obejść ograniczenia.

Tanker Trackers, firma monitorująca ruch morski, ostrzegła, że egzekwowanie może okazać się trudne w takim środowisku, zauważając, że próby regulacji ruchu statków mogą być podważane przez praktyki wprowadzające w błąd.

Istnieją też ryzyka bezpieczeństwa do rozważenia.

Iran zachowuje zdolność do użycia min morskich, rakiet i dronów, co zwiększa prawdopodobieństwo dalszej eskalacji w regionie.

Były admirał US Navy James Stavridis wyraził poparcie dla blokady, argumentując, że koryguje ona nierównowagę, która pozwalała Iranowi nadmiernie korzystać z ograniczonej żeglugi.

„W ostatnich dniach — napisał — JEDYNI, którzy czerpali korzyści z tranzytu przez Zatokę, byli Irańczycy.”

Powiedział, że Stany Zjednoczone i ich sojusznicy „nie są w gorszej sytuacji niż wtedy, gdy Irańczycy zaczęli trzymać cieśninę jako zakładnika”.

Gospodarka światowa na krawędzi

Przedłużające się zakłócenia w Cieśninie Hormuz już wzbudziły niepokój wśród ekonomistów i decydentów.

Niektórzy analitycy porównywali sytuację do kryzysu naftowego z lat 70., kiedy szoki podażowe doprowadziły do gwałtownego wzrostu cen i szeroko zakrojonych zaburzeń gospodarczych.

Obecna sytuacja podobnie nadwyręża globalne łańcuchy dostaw, wpływając na sektory od energetyki po przemysł wytwórczy.

Wyższe koszty transportu i braki w podaży przekładają się na inflację, utrudniając bankom centralnym stabilizację cen.

Rynki wschodzące są szczególnie narażone, ze względu na zależność od importowanej energii i ograniczoną zdolność do absorpcji wyższych kosztów.

„Ekonomiczne blizny po atakach na instalacje energetyczne i porty w Iranie i innych krajach Zatoki mogą nadal utrzymywać presję na podaż w Azji wschodzącej,” podał Barclays.

„Pozostaje pytanie, jak szybko można znormalizować wydobycie, rafinację i załadunek ropy i gazu.”