Petroj uan czy siła dolara? Konflikt przy Hormuzie uruchamia globalną walkę walutową

Znaczenie dolara amerykańskiego w handlu światowym osłabło w ciągu ostatnich kilku lat, ale gwałtowny spadek nie jest jeszcze przesądzony. 

Iran planuje ponowne otwarcie Cieśniny Hormuz w zamian za obowiązkową opłatę do 2 mln USD za statek, płatną w chińskim renminbi lub kryptowalucie. Wykonalność tego żądania jest niepewna, ponieważ eksperci prawni uznają opłatę za niezgodną z prawem.

Faktyczna, pełna kontrola Iranu nad tą kluczową cieśniną, pokazana w ciągu ostatnich sześciu tygodni, rodzi poważne pytania o możliwości obchodzenia tych środków przez poszczególne państwa.

Ostatnie wydarzenia w konflikcie z Iranem są witane przez tych, którzy przewidują osłabienie dolara. Postrzegają je jako znak rzekomego upadku petrodolara, traktując to jako kolejne wyzwanie dla dominującej pozycji dolara w systemie walutowym.

Biorąc pod uwagę, że około jedna piąta światowych dostaw ropy i LNG przechodzi przez Cieśninę Hormuz, wpływy Iranu mogłyby potencjalnie zakłócić rozliczenia tych dostaw w dolarach amerykańskich. 

Ponadto, ponieważ większość tych przesyłek energetycznych ma kierunek do Azji, istnieje naturalna zachęta do stopniowego rozliczania handlu w chińskim juanie (CNY).

Koniec petrodolara: eksperci nie zgadzają się

Pozycja dolara jako głównej waluty rezerwowej świata opiera się przede wszystkim na jego powszechnym użyciu jako waluty pośredniczącej w handlu międzynarodowym. Oznacza to, że USD jest szeroko stosowany nie tylko w bezpośrednim handlu z udziałem USA, lecz także w transakcjach między krajami innymi niż Stany Zjednoczone. 

Dowodem tego zjawiska jest fakt, że udział dolara w międzynarodowych systemach płatniczych znacznie przewyższa rzeczywisty udział USA w światowym handlu, jak podaje Journal of International Economics.

Jest to bez wątpienia częściowo efektem rozliczania transakcji surowcowych w dolarach.

—Niemniej nie uważamy, że status dolara jest poważnie zagrożony z powodu rzekomych starań Iranu o ustanowienie „petrojuna” — napisała Thu Lan Nguyen, szefowa działu badań FX i surowcowych w Commerzbank AG, w raporcie. 

Ponadto główny strateg geopolityczny Alpine Macro, Dan Alamariu, nie zgadza się z tezą o upadku USA.

W piątek napisał w nocie, że pozostawienie reżimu Iranu przy władzy oraz z pewną kontrolą nad cieśniną byłoby „strategicznym krokiem wstecz” dla USA i upokorzeniem dla Trumpa.

„Bardziej istotne pytanie brzmi, czy to oznacza koniec statusu amerykańskiej potęgi, dominacji dolara i petrodolara. Bardziej prawdopodobne, jeśli Iran przejmie kontrolę nad Cieśniną Hormuz, ale bym na to nie obstawiał” — cytuje Alamariua raport Fortune.com. 

Alamariu także odrzucił porównania do kryzysu sueskiego z 1956 r. Wówczas USA zmusiły Wielką Brytanię i Francję do zaniechania prób odzyskania Kanału Sueskiego, co oznaczało koniec ich statusu wielkich mocarstw.

Alamariu zauważył, że petrodolar stoi przed zwiększonym ryzykiem. Jednocześnie napisał, że Rada Współpracy Zatoki (GCC) ma silny bodziec do utrzymywania bliskich więzi z Waszyngtonem. Wynika to z postrzegania Pekinu jako blisko powiązanego z Iranem.

Zgodnie z analitykami z Wall Street, dominacja dolara opiera się zasadniczo na jego roli jako wymaganej waluty w globalnym handlu ropą. 

Jednak wzrost znaczenia juana, zwłaszcza w trakcie konfliktu z Iranem, może doprowadzić do powstania „petrojuna”. Za taki scenariusz przemawia postrzegane osłabienie tradycyjnych gwarancji bezpieczeństwa USA i ich ochrony swobodnej żeglugi w obliczu uporczywych ataków dronów, które skutecznie przełamały amerykańskie systemy obrony powietrznej.

Spadek udziału regionu Zatoki w handlu światowym

W 2024 r. ropa, produkty naftowe i gaz ziemny łącznie stanowiły około 10% światowego handlu towarami, według danych Comtrade. Z tej sumy planowane działania rządu Iranu dotyczyłyby bezpośrednio mniej niż 20%.

Ponieważ państwa Zatoki otrzymują płatności za eksport energii w dolarach amerykańskich, utrzymują tym samym większość swoich rezerw walutowych w tej samej walucie.

—Ta praktyka jest dodatkowo podtrzymywana faktem, że ich kursy walutowe (z wyjątkiem Kuwejtu) są powiązane z dolarem, co wymaga znacznego zasobu USD do utrzymania powiązania kursowego — powiedziała Nguyen z Commerzbanku. 

Mimo to liczby pozostają stosunkowo umiarkowane. Dane GCC wskazują, że rezerwy walutowe państw Zatoki wynosiły niedawno około 800 mld USD. 

Według danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) stanowi to nieco poniżej 7% światowych rezerw walutowych.

Jeśli państwa Zatoki porzuciłyby powiązanie z dolarem i w konsekwencji zmniejszyły rezerwy w dolarach, udział dolara w światowych rezerwach prawdopodobnie spadłby jedynie o kilka punktów procentowych, według Nguyen.

Dominacja dolara stopniowo słabnie, o czym świadczą plany Iranu oraz kurcący się udział dolara w światowych rezerwach walutowych – z 70% w 2000 r. do nieco poniżej 60% ostatnio.

Choć niektórzy mogą podkreślać rolę efektów wyceny, utrzymujący się wysoki udział dolara można traktować jako świadomą strategię. Badania wskazują, że banki centralne, zwłaszcza te z dużymi rezerwami, aktywnie zarządzają swoimi zasobami walutowymi poprzez kupno i sprzedaż, co sugeruje, że taka alokacja jest zamierzona.

Trwałe wsparcie strukturalne dolara

Dominacja dolara ostatnio spadła, zwłaszcza w rezerwach banków centralnych, które odchodzą od dolara amerykańskiego na rzecz „nietradycyjnych” walut, jak potwierdza Journal of International Economics. 

Przemiany te są napędzane geopolityką, szczególnie od czasu wojny na Ukrainie: kraje mniej związane z Zachodem coraz częściej rozliczają płatności w renminbi, walutach krajowych lub innych alternatywach zamiast w USD czy EUR.

Państwa objęte sankcjami, takie jak Rosja (z dużymi rezerwami sprzed wojny) i Iran, odcięte od płatności w USD, muszą korzystać z alternatywnych walut lub systemów do handlu.

Kluczowym pytaniem jest, jak trwałe okażą się skutki sankcji Zachodu i czy ten kierunek prawdopodobnie przyspieszy.

—Moim zdaniem zależy to przede wszystkim od tego, jak państwa, które przewidują potencjalne konflikty z USA lub UE, postrzegają ryzyko sankcji — podobnych do tych nałożonych na Rosję czy Iran — powiedziała Nguyen. 

Korzyści z dolara są oczywiste; pojawiają się nawet doniesienia, że rząd rosyjski mógłby wrócić do systemu rozliczeń w USD po zawarciu porozumienia pokojowego, mimo wieloletnich prób osłabienia dominacji dolara.

Paul Blustein, badacz z Center for Strategic and International Studies, argumentował, że nawet jeśli petrodolar osłabnie, dominacja dolara jest podtrzymywana przez inne, niezrównane czynniki. 

W opublikowanym w Fortune felietonie wskazał na bezprecedensową głębię, szerokość i płynność amerykańskich rynków finansowych oraz na możliwość transferu środków przez granice USA z niemal żadnymi ograniczeniami.