Kryzys energetyczny wojny w Iranie wzmacnia pozycję Chin w technologii OZE

Sojusznicy USA, borykający się ze wzrostem kosztów energii spowodowanym amerykańskimi uderzeniami militarnymi w Iran oraz wynikającymi z nich zakłóceniami globalnych łańcuchów dostaw, stoją przed dylematem strategicznym.

Chociaż kryzys podkreślił pilną potrzebę odejścia od niestabilnych rynków paliw kopalnych, jednocześnie uwypuklił nową słabość: droga do bezpieczeństwa energetycznego coraz częściej wiedzie przez Chiny, dominującą siłę w technologii czystej energii i w obszarze surowców krytycznych.

Kryzys energetyczny z powodu wojny przyspiesza przejście na czystą energię

Od Unii Europejskiej i Wielkiej Brytanii po Koreę Południową i Filipiny, rządy reagują na wzrost cen ropy i gazu odnowionymi apelami o przyspieszenie elektryfikacji i rozbudowę infrastruktury czystej energii.

Bezpośrednim wyzwalaczem były zakłócenia w przepływach energii po skutecznym zablokowaniu Cieśniny Ormuz, wąskiego gardła dla globalnych przesyłek ropy i skroplonego gazu ziemnego.

Państwa silnie zależne od importu energii z Bliskiego Wschodu próbują ograniczyć skutki, wdrażając krótkoterminowe środki oszczędnościowe, jednocześnie przyspieszając długoterminowe plany transformacji energetycznej.

Instalacje słoneczne i wiatrowe, systemy magazynowania baterii oraz wdrażanie pojazdów elektrycznych trafiają na czoło politycznych agend.

Rządy postrzegają krajowo wytwarzaną energię odnawialną i energetykę jądrową jako najskuteczniejsze sposoby zabezpieczenia swoich gospodarek przed geopolityczną zmiennością, która od dawna definiuje rynki paliw kopalnych.

Dominacja Chin rzuca cień na wysiłki dekarbonizacyjne

Jednak przejście na czystą energię ma istotne zastrzeżenie.

Im szybciej kraje próbują dekarbonizować, tym większe ryzyko pogłębienia zależności od Chin.

Pekin ma przytłaczający udział w globalnym łańcuchu dostaw dla technologii czystej energii.

Wytwarza niemal 80% światowych paneli słonecznych i dominuje w produkcji kluczowych komponentów takich jak wafle i ogniwa, według Międzynarodowej Agencji Energii.

Jego wpływ obejmuje również baterie, pojazdy elektryczne i infrastrukturę sieciową.

Nawet w turbinach wiatrowych, gdzie Europa ma swoje przyczółki, Chiny kontrolują około 60 procent produkcji.

„Chiny są wyraźnym zwycięzcą,” powiedział David M. Hart, starszy współpracownik ds. klimatu i energii w Council on Foreign Relations.

Zauważył, że przewaga Pekinu wykracza poza pojedyncze branże, obejmując szersze ekosystemy produkcyjne i technologie energetyczne następnej generacji.

Surowce krytyczne wzmacniają kontrolę Pekinu

Ponad produkcję, dominacja Chin sięga także w górę łańcucha dostaw surowców krytycznych niezbędnych dla transformacji energetycznej.

Kraj rafinuje około 90% światowych pierwiastków ziem rzadkich, które są kluczowe dla turbin wiatrowych i pojazdów elektrycznych, oraz przetwarza większość litu, kobaltu i innych metali do baterii.

Ta kontrola daje Pekinowi znaczną dźwignię nad globalnymi łańcuchami dostaw.

W zeszłym roku Chiny wprowadziły ograniczenia eksportowe na kilka pierwiastków ziem rzadkich w odpowiedzi na cła amerykańskie, podkreślając geopolityczne ryzyko wpisane w przejście na czystą energię.

Jednocześnie pojawiły się obawy dotyczące cyberbezpieczeństwa i podatności infrastruktury związanej z komponentami produkowanymi w Chinach.

Raporty o niewyjaśnionych urządzeniach komunikacyjnych w sprzęcie słonecznym dodatkowo zaostrzyły niepokój decydentów.

Filipiny obrazują bezpośredni wpływ

Filipiny stanowią jaskrawy przykład tego, jak kryzys kształtuje politykę energetyczną.

Przy około 98% ropy importowanej z Bliskiego Wschodu kraj był jednym z pierwszych, który ogłosił stan wyjątkowy energetyczny po zakłóceniach.

Władze wprowadziły czterodniowy tydzień pracy, by ograniczyć zużycie, i szybko przyspieszyły projekty w zakresie odnawialnych źródeł energii.

Deweloperzy informują, że zatwierdzenia regulacyjne, które wcześniej trwały miesiącami, teraz są wydawane w ciągu dni.

„To nie teoria — to dzieje się teraz w praktyce,” powiedział Rahul Agrawal, deweloper jednego z największych projektów, w raporcie WSJ.

Jednak zwrot ku odnawialnym źródłom energii prawdopodobnie zwiększy zależność Manili od chińskiej technologii, nawet przy utrzymujących się napięciach między oboma krajami w związku z sporami terytorialnymi na Morzu Południowochińskim.

Kraje szukają bliższych relacji z Pekinem

Mimo obaw strategicznych państwa coraz częściej nawiązują współpracę z Chinami, aby zabezpieczyć dostęp do technologii czystej energii i surowców.

W szczególności przywódcy europejscy byli wyjątkowo aktywni.

Oczekuje się wkrótce wizyty niemieckiego ministra gospodarki w Pekinie, po niedawnych podróżach kanclerza i ministra środowiska, mających na celu wzmocnienie więzi gospodarczych.

Premier Hiszpanii Pedro Sánchez odbył w ostatnich latach kilka wizyt, by zabezpieczyć krytyczne zasoby.

Przywódcy z Kanady, Finlandii, Irlandii i Wielkiej Brytanii również dążyli do zacieśnienia relacji, a państwa spoza Zachodu idą w ich ślady.

Niedawno indyjska delegacja biznesowa badała partnerstwa w zakresie zielonej energii w Chinach, a Zjednoczone Emiraty Arabskie omawiały pogłębioną współpracę energetyczną z Pekinem.

Nawet państwa pod presją gospodarczą, takie jak Kuba, zwróciły się ku chińskiej technologii solarnej, by złagodzić ograniczenia w dostawach.

Wzrasta protekcjonizm z obaw o przemysł

Jednocześnie rządy starają się równoważyć dostęp do chińskich technologii z potrzebą ochrony krajowego przemysłu.

Unia Europejska wprowadziła taryfy na chińskie pojazdy elektryczne i stal, podczas gdy Stany Zjednoczone nałożyły 100% cło na import chińskich EV.

Kilka gospodarek azjatyckich przyjęło podobne środki lub wprowadziło wymogi dotyczące lokalnej zawartości.

Nowe polityki przemysłowe w Europie mają zapewnić, że część popytu na technologie zielone będzie zaspokajana przez produkcję krajową do 2030 r.

Wśród rozważanych propozycji są limity na inwestycje zagraniczne z krajów dominujących w globalnej produkcji technologii czystej energii.

Wielka Brytania również przyjęła ostrożne podejście, zablokowawszy firmie chińskiej budowę dużej fabryki turbin wiatrowych z powodów bezpieczeństwa narodowego.

Dylematy mogą spowolnić tempo transformacji

Te środki ochronne niosą za sobą kompromisy ekonomiczne.

Produkcja krajowa zwykle jest droższa niż import chińskich towarów, co może spowolnić wdrażanie infrastruktury czystej energii.

„Jeśli zbyt mocno przechylisz się w stronę produkcji krajowej, może to odbyć się kosztem szybkości dekarbonizacji,” powiedziała Simone Tagliapietra, starsza współpracowniczka brukselskiego think tanku Bruegel, w raporcie Politico.

Dylemat podkreśla szerszą rzeczywistość: osiągnięcie szybkiej transformacji energetycznej bez pewnego stopnia zależności od Chin okazuje się nadzwyczaj trudne.

Korzyści klimatyczne równoważą krótkoterminowe ryzyko emisji

W dłuższej perspektywie globalne rozpowszechnienie chińskich technologii czystej energii powinno zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych.

Pojazdy elektryczne i systemy energii odnawialnej oferują wyraźne korzyści w porównaniu z alternatywami opartymi na paliwach kopalnych.

Jednak perspektywa krótkoterminowa jest bardziej złożona.

Rosnący popyt na energię elektryczną napędzany elektryfikacją może zwiększyć zależność od węgla, zwłaszcza w Chinach, gdzie węgiel wciąż odgrywa centralną rolę w wytwarzaniu energii i działalności przemysłowej.

Tymczasem konflikt zakłócił inny kluczowy tor redukcji emisji.

Przejście z węgla na skroplony gaz ziemny, kiedyś postrzegane jako rozwiązanie przejściowe, prawdopodobnie znacznie spowolni.

Uszkodzenia infrastruktury LNG w Katarze mogą wymagać lat naprawy, podczas gdy psychologiczny efekt zakłóceń w dostawach może utrzymywać się jeszcze dłużej.