Savaş tedarik krizine yol açtı; IEA: Küresel petrol talebi 2026'da daralacak

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Salı günü, İran savaşının yıkıcı etkisi nedeniyle 2026'ya ilişkin hem küresel ham petrol talebi hem de arz tahminlerini aşağı yönlü revize etti. 

IEA artık 2026'da küresel petrol talebinin günde 80.000 varil daralacağını öngörüyor; önceki raporunda yıllık bazda günde 730.000 varil artış öngörülmüştü. 

“Bu, geçen ayki rapora göre 730 bin varil/gün daha az ve tahmin edilen 2Ç26'da 1,5 milyon varil/gün düşüş, Covid-19'un yakıt tüketimini düşürdüğü dönemin ardından en keskin düşüş olurdu,” ajans Nisan Petrol Piyasası Raporu'nda söyledi. 

Petrol ithal eden ülkeler azalan küresel arzdan çaresizce alternatif kaynaklar ararken, fiziksel ham petrol fiyatları varil başına yaklaşık 150 dolara kadar yükselerek rekor kırdı. 

Bu sıçrama vadeli piyasa fiyatlarının çok üzerine çıkarak fiziksel ve vadeli ham petrol değerlemeleri arasında belirgin ve giderek büyüyen bir kopuşa yol açtı.

“Rafine ürünlerde daha da keskin artışlar görüldü; Singapur'daki orta distilat fiyatları varil başına 290 doların üzerinde tüm zamanların en yüksek seviyelerine ulaştı,” IEA söyledi. 

Petrol tüketimi darbe alıyor

Petrol tüketimindeki en büyük düşüşler ilk etapta Orta Doğu ve Asya-Pasifik bölgelerinde gerçekleşti ve esas olarak nafta, sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ve uçak yakıtını etkiledi.

Artan yakıt fiyatları geniş çaplı etki yaptı; LPG'ye bağımlı hanehalklarını ve işletmeleri etkiledi.

Ayrıca, Orta Doğu'nun çeşitli bölgelerinde, Asya'nın bazı kısımlarında ve Avrupa'da yaşanan çok sayıda uçuş iptali, uçak yakıtı tüketiminde kayda değer bir düşüşe yol açtı. 

Bu piyasa koşullarına yanıt olarak birçok ülke talebi kısmaya yönelik politikalar benimsedi; diğerleri ise artan yakıt maliyetlerinin tüketiciye tamamen yansımasını engelleyecek önlemler getirdi.

IEA'ya göre küresel petrol talebinin Mart ayında yıllık bazda günde 800.000 varil daralması, Nisan'da ise günde 2,3 milyon varil azalmaya kadar kötüleşmesi bekleniyor.

“Ancak kıtlık ve yüksek fiyatlar devam ettikçe talep tahribatı yayılacak,” Paris merkezli enerji izleme kuruluşu raporunda belirtti. 

Tarihî arz kesintisi ve alternatif güzergahlar

IEA verilerine göre Mart'ta küresel petrol arzı tarihteki en büyük kesintiyle günde 10,1 milyon varil düşerek günde 97 milyon varil seviyesine geriledi. 

Bu önemli azalma, Orta Doğu'da enerji altyapısına yönelik süregelen saldırılar ve Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğine uygulanan sürekli kısıtlamalar nedeniyle meydana geldi.

Veriler OPEC+ üretiminin aylık bazda 9,4 milyon varil/gün azalarak 42,4 milyon varil/gün seviyesine gerilediğini gösterdi. 

Eş zamanlı olarak, OPEC+ dışı arz aylık bazda daha küçük bir düşüşle günde 770.000 varil azalarak 54,7 milyon varil/gün seviyesine indi.

IEA'ya göre bu OPEC+ dışı arz düşüşü, Brezilya ve ABD'deki üretim artışlarına rağmen Katar'daki üretim azalmasıyla telafi edildi.

IEA raporuna göre alternatif ihracat güzergahları, çatışma öncesi 4 milyon varil/günün altındayken 7,2 milyon varil/güne kadar önemli ölçüde arttı.

Bu güzergahlar öncelikle Suudi Arabistan'ın batı kıyısından ve BAE'nin doğu kıyısındaki Fujairah'dan yapılan sevkiyatları ile Irak-Türkiye ITP boru hattı üzerinden Ceyhan'a giden sevkiyatları içeriyor.

Enerji altyapısına verilen zararlar ve buna bağlı üretim kısıtlamaları, Mart ayında toplam 360 milyon varilin üzerinde ve Nisan'da projeksiyona göre 440 milyon varil olarak önemli arz kayıplarına yol açtı. 

Dahası, petrol ihracatındaki günlük toplam kayıp 13 milyon varili aştı.

Piyasa stokları ve olası senaryolar

IEA'ya göre arz kesintilerinin ani etkisini azaltmak için hem tüketiciler hem de rafineriler stoklardan faydalanıyor. 

Orta Doğu'da hem karada hem de açık denizdeki stoklarda ve Çin'de ek stok birikimlerinde artışlara rağmen, veriler küresel gözlemlenen petrol stoklarının Mart ayında 85 milyon varil azaldığını gösterdi.

Ajans, ABD ile İran arasındaki Orta Doğu çatışmasına kalıcı, müzakere edilmiş bir çözümün şu aşamada bulunmadığını belirtti.

Raporda IEA, Orta Doğu'dan uluslararası piyasalara petrol ve gaz teslimatlarının yıl ortasına kadar yeniden düzenli şekilde başlamasını varsayan bir öngörü sunuyor; ancak teslimatların çatışma öncesi seviyelere tam dönüşünü öngörmüyor. 

IEA, bu senaryonun durumun nasıl gelişeceğine dair yüksek belirsizlik göz önüne alındığında fazla iyimser olabileceğini kabul ediyor.

“Ayrıca, çatışmanın uzaması nedeniyle Orta Doğu'da enerji üretimi ve ticaretine yönelik risklerin yüksek kaldığı alternatif bir senaryo da sunuyoruz,” ajans dedi.