Aftellen naar de Duitse verkiezingen: de ongemakkelijke waarheid over de politieke en economische toestand van Duitsland

Zondag gaan de Duitsers naar de stembus, en de inzet kan niet hoger zijn. Europa's grootste economie zit vast in de neutrale stand, worstelend met zwakke groei, hoge energiekosten en een afnemende industriële dominantie.

De 'stoplichtcoalitie' van de sociaaldemocraten (SPD), Groenen en Vrije Democraten (FDP) viel vorig jaar uiteen, waardoor de kiezers mogen bepalen wie de volgende poging mag ondernemen om het verval te keren.

Peilingen wijzen uit dat de conservatieve CDU, onder leiding van Friedrich Merz, de leiding zal nemen. Maar een opmars van de extreemrechtse AfD, versterkt door de uitgesproken steun van Elon Musk, baart kiezers zorgen.

Wie er ook wint, erft een economie die niet meer de krachtpatser is die ze ooit was, en het zal aan hen zijn om die weer tot leven te wekken. Maar tot nu toe ziet het er niet zo rooskleurig uit voor Duitsland.

De toestand van de Duitse economie

Het post-pandemische herstel van Duitsland is er nooit echt gekomen. Sinds 2023 is de economie twee keer achter elkaar gekrompen.

Dat is de eerste opeenvolgende krimp sinds begin jaren 2000. Het Internationaal Monetair Fonds verwacht dit jaar slechts 0,3% groei.

Voor een economie die ooit de toon aangaf in Europa, is dat een duidelijk teken dat er iets mis is.

De energieprijzen zijn het meest voor de hand liggende probleem. Nadat Rusland in 2022 de gasleveringen stopzette, wendde Duitsland zich tot vloeibaar aardgas (LNG) uit de VS en Qatar.

Het werkte, maar tegen een prijs. Duitse fabrikanten betalen nu twee keer zoveel voor energie als hun Amerikaanse concurrenten.

Industrieën zoals staal, chemie en glas verminderen de productie of verplaatsen hun activiteiten naar het buitenland. Porsche heeft zojuist 1900 banen geschrapt en kleinere fabrieken sluiten stilletjes hun deuren.

Maar energie alleen verklaart de crisis niet. De industriële ruggengraat van Duitsland – machines, auto's en chemicaliën – staat voor zwaardere concurrentie dan ooit, vooral vanuit China.

China, ooit een betrouwbare klant, produceert nu zelf hightech producten, van elektrische voertuigen (EV's) tot industriële apparatuur. De Duitse export krimpt en het oude voordeel van "Made in Germany" vervaagt.

Kan de volgende regering het tij keren?

Wie er zondag ook wint, staat voor moeilijke keuzes. De CDU, die rond de 30% van de stemmen haalt, belooft belastingverlagingen, deregulering en een snellere uitbreiding van de energievoorziening.

Merz spreekt over het "ontketenen van de economie" door bureaucratie te verminderen en het gemakkelijker te maken om fabrieken en hoogspanningslijnen te bouwen.

Het is een bekend scenario, maar het is onduidelijk hoe het dieperliggende problemen zoals personeelstekorten en digitale infrastructuur zal aanpakken.

De SPD en de Groenen, die respectievelijk op 16-17% en 12-14% staan, zijn voorstander van meer publieke investeringen.

Ze willen hernieuwbare energie uitbreiden, spoorwegnetwerken moderniseren en de kinderopvang verbeteren om meer vrouwen aan het werk te krijgen.

Maar de Duitse "schuldenrem", een grondwettelijke regel die de overheidsleningen beperkt, bepaalt hoeveel ze kunnen uitgeven.

De laatste coalitie viel uiteen door een meningsverschil over het versoepelen van deze regel. Merz heeft al gezegd dat hij niet van plan is toe te geven.

Ondertussen biedt de AfD, die in populariteit toeneemt en nu rond de 20% scoort in de peilingen, een nationalistisch economisch visioen: een einde maken aan de groene transitie van Duitsland, de energiekosten verlagen door kolen en kernenergie nieuw leven in te blazen en de immigratie te beperken.

Hun boodschap vindt weerklank in worstelende industriële regio's. Toch waarschuwen economen dat hun beleid Duitsland zou kunnen isoleren van de EU-markten en de wereldhandel, juist de levensaders die de economie drijvende houden.

Alle grote partijen, waaronder de CDU, SPD en Groenen, hebben categorisch uitgesloten om met de AfD in een coalitie samen te werken.

Dit politieke isolement betekent dat zelfs een sterke prestatie van de AfD waarschijnlijk niet zal leiden tot echte macht.

Tenminste voorlopig. Als de volgende regering er niet in slaagt om zinvolle veranderingen door te voeren, wie weet hoe het publiek over vier jaar zal reageren.

Beïnvloedt Elon Musk de Duitse verkiezingen echt?

Elon Musks plotselinge omarming van de AfD heeft onverwachte volatiliteit veroorzaakt.

Het begon met zijn interactie met Naomi Seibt, een Duitse influencer die bekendstaat als de "anti-Greta Thunberg".

Musk begon al snel de AfD te prijzen en noemde het de enige partij die "Duitsland kan redden".

Hij interviewde zelfs AfD-leider Alice Weidel op X en verscheen virtueel op een AfD-bijeenkomst.

Deze steun is belangrijk omdat het de boodschap van de AfD ver buiten de Duitse grenzen heeft verspreid.

Musks berichten en retweets hebben Weidels volgers op X naar meer dan 985.000 geduwd, waarmee ze rivaliserende politici ver achter zich laat.

Hoewel de online aanwezigheid van de AfD enorm is toegenomen, is het minder duidelijk of dit zich zal vertalen in meer stemmen.

De traditionele Duitse media blijven sceptisch over Musk, en veel kiezers zien zijn opmerkingen eerder als inmenging dan als inzicht.

Trump maakt het Duitsland nog moeilijker.

Net zoals Duitsland worstelt met zijn eigen binnenlandse problemen, heeft de terugkeer van Donald Trump naar het Witte Huis de handelsvrees weer aangewakkerd.

Hij heeft al 25% tarieven aangekondigd op staal, aluminium, auto's en halfgeleiders, allemaal belangrijke Duitse exportproducten.

De VS is de grootste afzonderlijke exportmarkt van Duitsland en vertegenwoordigt 10% van de totale export.

Als de tarieven worden verhoogd, zullen de worstelende Duitse autofabrikanten, die al marktaandeel verliezen aan Tesla en Chinese merken als BYD, nog meer te lijden hebben.

Duitse autofabrikanten, waaronder Volkswagen en BMW, produceren al auto's in Mexico om tarieven te omzeilen. Maar Trump heeft ook invoerrechten op Mexicaanse producten geheven.

De Duitse centrale bank waarschuwt dat als de universele tarieven tot 10% stijgen, het Duitse bbp verder kan krimpen, waardoor de huidige recessie wordt verdiept.

De ongemakkelijke waarheid

Geen enkele partij zal een absolute meerderheid behalen. De CDU zal waarschijnlijk de coalitiegesprekken leiden, waarschijnlijk met de SPD of de Groenen.

Merz heeft beloofd voor Pasen een regering te vormen, maar als de onderhandelingen, zoals vaak het geval is, lang duren, kan Duitsland maandenlang met een politieke impasse te maken krijgen.

Maar een regering vormen is slechts het begin. Zonder daadkrachtige maatregelen tegen de energiekosten, het tekort aan arbeidskrachten en het concurrentievermogen van de industrie loopt de Duitse economie het risico van stagnatie af te glijden naar een langdurige achteruitgang.

Het politieke debat heeft de moeilijke vragen over de financiering van infrastructuurverbeteringen, het aantrekken van geschoolde immigranten en het versnellen van industriële innovatie grotendeels vermeden.

De ongemakkelijke waarheid is: geen enkele partij heeft een volledig geloofwaardig plan om de Duitse economie te herstellen.

De CDU belooft deregulering zonder de energieprijzen aan te pakken.

De SPD en de Groenen pleiten voor investeringen zonder uit te leggen hoe de schuldenrem te omzeilen.

De AfD geeft migranten de schuld, terwijl ze de vergrijzende beroepsbevolking en de afnemende industriële concurrentiekracht van Duitsland negeert.

Als de volgende regering problemen blijft oplossen met lapmiddelen in plaats van de oorzaken aan te pakken, zal de economische achteruitgang van Duitsland voortduren, ongeacht wie er op de kanseliersstoel zit.

Voor de kiezers gaat het zondag minder om ideologie en meer om wie het best voorbereid is om de realiteit aan te pakken. Tot nu toe heeft niemand dat overtuigend aangetoond.