Wat zou een Amerikaanse uittreding uit de 'papieren tijger' NAVO de wereldeconomie kosten?

Geen bondgenoot werd geraadpleegd voordat de bommen op Iran vielen.

Vijf weken later eist Trump dat dezelfde bondgenoten hem helpen een oorlog op te lossen waar ze niets mee te maken wilden hebben, en dreigt hij de alliantie af te breken als ze nee zeggen.

Het verhaal van de VS en haar partners sinds 28 februari gaat niet alleen over Iran.

Het gaat over wat er met de wereldeconomie gebeurt wanneer het machtigste land ter wereld besluit dat loyaliteit eenrichtingsverkeer is.

Hoe zijn we zo snel hier beland?

De snelheid van deze ineenstorting gaat verloren in het dagelijkse lawaai van meldingen over raketaanvallen en olieprijscijfers.

Begin maart probeerden Europese leiders nog constructief te blijven door de Iraanse tegenaanvallen te veroordelen, op te roepen tot diplomatie en zorgvuldig directe kritiek op Washington te vermijden.

Keir Starmer in het Verenigd Koninkrijk liep op het scherpst van de snede. Zelfs Italië's Giorgia Meloni, wellicht Trumps dichtstbijzijnde ideologische bondgenoot in Europa, hield de deur open.

Die goodwill verdampte snel, en om een specifieke reden. Europese regeringen waren niet alleen principieel tegen de oorlog.

Zij werden gevraagd deel te nemen aan een conflict waarbij hun eigen juridische kaders deelname onmogelijk maakten.

De NAVO is een collectieve defensieorganisatie.

Ze bestaat om leden te beschermen die worden aangevallen, niet als instrumentarium voor militaire operaties die niet binnen de alliantie zijn besproken.

Toen Frankrijk, Spanje, Italië en Polen onafhankelijk van elkaar nee zeiden tegen Amerikaanse verzoeken om basissen, luchtruim en materieel, kwamen ze ieder op eigen kracht tot dezelfde juridische en politieke conclusie.

Trumps strategie: degenen bestraffen die je nodig hebt

Wat volgde was een schoolvoorbeeld van hoe je een alliantie niet moet besturen.

Trump poste op Truth Social dat Frankrijk 'ZEER ONHULPZAAM' was omdat het luchtovervliegrechten voor militaire bevoorradingsvluchten weigerde.

Hij zei tegen het Verenigd Koninkrijk — dat meer dan de meeste heeft geprobeerd de relatie te behouden — dat het geen echte marine heeft en 'wat vertraagde moed' moest opbouwen.

Hij zei tegen hen allemaal: 'ga jullie eigen olie halen.'

Hij zei dat de VS 'nooit' de hulp van de NAVO nodig had en noemde de alliantie een 'papieren tijger' in een interview met The Telegraph.

Hier is het strategische probleem: het enige wat de VS op dit moment werkelijk niet kan doen is de Straat van Hormuz alleen heropenen.

De Amerikaanse marine heeft beoordeeld dat het te gevaarlijk is binnen het bereik van Iraanse drones en raketten in de Straat te opereren.

Geen NAVO-macht komt in de buurt van de capaciteit om dat zonder Amerikaanse steun te doen. Dus Trump vernederde publiekelijk de enige landen die hem plausibel zouden kunnen helpen zijn meest urgente militaire probleem op te lossen.

Dit onthult ook iets belangrijks over hoe deze regering onderscheid maakt tussen dreiging en strategie.

Dreigen om Iran's elektriciteitscentrales, ontziltingsinstallaties en oliebronnen te vernietigen in dezelfde week dat je beweert dat de oorlog binnen twee tot drie weken voorbij zal zijn, is geen onderhandelingspositie maar de taal van een besluitvormingsproces zonder duidelijk eindpunt dat wordt gedreven door binnenlandse politieke druk.

En die binnenlandse politieke druk gaat over benzineprijzen.

Kan de VS werkelijk uit de NAVO stappen?

Trump vertelde The Telegraph dat uit de NAVO stappen 'niet ter discussie' is.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio, historisch een van de meest pro-alliantie stemmen in de regering, zei publiekelijk tegen Al Jazeera dat het gedrag van de bondgenoten 'zeer teleurstellend' is en dat Trump de Amerikaanse verplichtingen zal 'heroverwegen' wanneer de oorlog eindigt.

Of een Amerikaanse uittreding juridisch en politiek uitvoerbaar is, is een andere vraag. Het Congres nam in 2023 wetgeving aan die goedkeuring van de Senaat vereist voor elke NAVO-uittreding, wat betekent dat Trump niet eenzijdig van de ene op de andere dag kan vertrekken.

Maar die wet betreft formeel terugtrekken — ze voorkomt niet dat de VS hun inzet in de praktijk kan uithollen.

Het verminderen van troepenplaatsingen in Europa, het weigeren Artikel 5 in een crisis in te roepen, het terugtrekken van infrastructuur voor het delen van inlichtingen — dit alles staat ter beschikking van een president die de alliantie functioneel betekenisloos wil maken zonder formeel te vertrekken.

De waarde van de NAVO heeft nooit in het papierwerk gezeten. Die zat in de geloofwaardigheid van de garantie. Zodra bondgenoten — en tegenstanders — niet meer geloven dat die garantie echt is, houdt ze op te functioneren, ongeacht of de VS technisch gezien nog lid zijn.

Die geloofwaardigheid wordt nu in realtime beschadigd, niet door een terugtrekkingsbrief maar door een president die zijn partners vertelt dat ze er alleen voor staan.

Economische gevolgen van een Amerikaanse uittreding uit de NAVO

De economische consequenties van een functionele of formele Amerikaanse uittreding uit de NAVO zouden veel verder reiken dan alleen defensiebudgetten.

Europa zou een onmiddellijke en pijnlijke afrekening kunnen tegemoetzien: het continent heeft decennialang zijn veiligheidsuitgaven, en daarmee zijn fiscale capaciteit, ingericht rond de veronderstelling van Amerikaanse bescherming.

Zonder die bescherming zouden Duitsland, Frankrijk, Polen en anderen gedwongen worden kapitaal van sociale programma's, infrastructuur en industriële subsidies om te leiden naar militair materieel, precies op het moment dat hun economieën al een energieschok door de verstoring bij de Straat van Hormuz absorberen.

De rekening voor herbewapening zou over een decennium in biljoenen worden gemeten, investeringen verdringen en druk zetten op markten voor staatsschuld.

De euro zou aanhoudende verkoopdruk ondervinden naarmate door defensie gedreven tekorten over het blok toenemen, en het rentebeleid van de Europese Centrale Bank zou gevangen zitten tussen de concurrerende eisen van inflatie en groei op een moment van acute fiscale spanning.

Voor de VS zelf zouden de kosten minder zichtbaar maar niet minder reëel zijn.

De status van de dollar als 's werelds reservevaluta berust niet alleen op de diepte van de Amerikaanse financiële markten maar op de geloofwaardigheid van Amerikaanse macht en het netwerk van allianties dat deze ondersteunt.

Een VS die publiekelijk zijn partners heeft verlaten verliest de zachte architectuur die de dollardominantie zelfversterkend maakt: het vertrouwen van bondgenoten, de voorspelbaarheid van Amerikaanse verbintenissen en de bereidheid van handelspartners om Amerikaanse activa als veilige haven aan te houden.

Markten zijn dit risico al deels gaan prijsgeven, met goud op recordhoogte en de dollar die verzwakt ten opzichte van de Zwitserse frank en de yen.

Een volledige breuk zou die herwaardering sterk versnellen.

Toeleveringsketens wereldwijd, die na Covid werden herbouwd op basis van de veronderstelling van een op regels gebaseerde orde ondersteund door Amerikaanse macht, zouden geconfronteerd worden met een tweede en duurzamere herstructurering — niet gedreven door een pandemie maar door de bewuste terugtrekking van de garant als laatste toevluchtsoord.

De landen die het meest kwetsbaar zouden zijn, bevinden zich in Oost-Azië, waar Japan, Zuid-Korea en Australië hun eigen veiligheids- en handelskaders hebben gebouwd op dezelfde Amerikaanse garantie die nu in het Noord-Atlantische gebied ter discussie staat.

Als die garantie in Europa faalt, stijgt de premie op Amerikaanse veiligheidsverbintenissen overal, en wordt de kost van het systeem dat sinds 1945 de wereldwijde economische stabiliteit heeft gedragen voor het eerst werkelijk onzeker.

Hoe ziet dit eruit vanuit Moskou en Peking?

Rusland en China hebben vijf weken lang gekeken hoe de VS strijd voert met zijn eigen alliantie-structuur en hebben daar publiekelijk weinig aan gedaan.

Ze hoeven niets te doen. De schade is zelf toegebracht en stapelt zich vanzelf op.

Voor Rusland had de ideale uitkomst van deze oorlog nooit iets met Iran te maken. Het ging altijd om het uiteenvallen van NAVO-cohesie en het afleiden van de Amerikaanse politieke aandacht van Oekraïne.

En beide gebeuren.

Europese defensiebudgetten versnellen, wat op lange termijn negatief is voor Moskou, maar het kortetermijnvoordeel van het zien hoe Washington en Brussel het tegen elkaar opnemen is aanzienlijk.

Voor China betekent een VS die verstrikt is in een Midden-Oosters conflict zonder exitplan, die in hetzelfde Truth Social-bericht zijn Pacifische bondgenoten Japan, Zuid-Korea en Australië vervreemdt terwijl het de NAVO verwierp, dat de VS strategisch overgerekt is en daarmee ruimte creëert om te manoeuvreren rond Taiwan en in de Zuid-Chinese Zee.

De landen die het luidst zwijgen — Peking en Moskou — zijn degenen die het meeste te winnen hebben bij de richting waarin dit beweegt.

Dat alleen al zou moeten bepalen hoe beleggers en beleidsmakers nadenken over wat deze ontwrichting van de alliantie werkelijk is, en wie er werkelijk baat bij heeft.