Droga do odbudowy: jak Ukraina planuje odbudować swoją gospodarkę

Gospodarka Ukrainy przechodzi obecnie jeden z najtrudniejszych okresów w historii współczesnej Europy.

Prawie trzy lata po rosyjskiej inwazji kraj ten nadal zmaga się z trudnościami w odbudowie gospodarki po zakończeniu wojny.

Gospodarka Ukrainy przetrwała i dostosowała się do nowych warunków.

Jednakże niedobory siły roboczej, napięcia budżetowe i kruchy sektor energetyczny to wciąż przeszkody, które trzeba pokonać.

Nie wiadomo jeszcze, kiedy zakończy się wojna, a co najważniejsze, jak będzie wyglądała gospodarka Ukrainy po jej zakończeniu.

Historia ekonomicznej odporności

Wybuch wojny w lutym 2022 r. wywołał gwałtowny spadek gospodarki.

PIB Ukrainy skurczył się w 2022 r. o 29,1%, co jest jednym z największych spadków w historii Europy. Przyczyną tego były zakłócenia w łańcuchach dostaw, utrata terytoriów i zniszczenie infrastruktury.

Jednakże rok 2023 zaskoczył wielu analityków, ponieważ PKB odnotowało wzrost o 5,3%, napędzany przez międzynarodową pomoc, zdolność adaptacji sektora prywatnego i działania mające na celu przywrócenie krytycznej infrastruktury.

W 2024 r. wzrost spowolnił, a prognozy wzrostu PKB na poziomie 4% są napędzane przez wydatki na obronność, eksport produktów rolnych oraz odbudowujący się przemysł metalurgiczny.

OECD przewiduje dalsze spowolnienie, przy czym wzrost ma się zmniejszyć do 2,5% w 2025 r. i 2% w 2026 r., zakładając, że wojna będzie trwała.

Niedobór pracowników i zakłócenia logistyczne to jedne z największych wyzwań stojących przed krajem.

Firmy przeniosły się na zachodnią Ukrainę, a niektóre sektory, jak IT, rozkwitły.

Jednakże szkody strukturalne w takich gałęziach przemysłu jak rolnictwo i stal pozostawiły trwałe ślady.

Zwycięzcy i przegrani ukraińskiej gospodarki

Rolnictwo ucierpiało z powodu zniszczonych gruntów rolnych, blokad portów nad Morzem Czarnym i zakłóceń w eksporcie.

W 2022 r. dostawy zbóż spadły o 50%, choć alternatywne szlaki lądowe umożliwiły pewien powrót do normy.

W okresie od stycznia do lipca 2024 r. sektor rolnictwa odpowiadał za 63,1% eksportu, przy niewielkim wzroście o 7,6% w ujęciu rocznym w dolarach amerykańskich.

Pomimo tych osiągnięć sektor ten zmaga się z wysokimi kosztami transportu i barierami w handlu międzynarodowym.

Branża stalowa Ukrainy skurczyła się w 2022 r. o ponad 80%, ponieważ kluczowe obiekty zostały zajęte.

W 2023 r. odnotowano skromny wzrost na poziomie 8%, jednak niedobory energii i uszkodzenia infrastruktury nadal spowalniają odbudowę.

Sektor IT Ukrainy odniósł sukces, generując w 2023 r. przychody z eksportu w wysokości 7,3 mld dolarów.

Inicjatywy nastawione na rozwiązania cyfrowe, takie jak rządowa platforma Diia, usprawniły usługi i przyciągnęły zagraniczne inwestycje.

Sektor ten stał się kluczowym filarem gospodarki, wykazując zdolność do dostosowywania się poprzez pracę zdalną i relokację.

Energia pozostaje poważnym punktem podatności.

Rosyjskie ataki rakietowe spowodowały powszechne przerwy w dostawie prądu, szczególnie narażając na niebezpieczeństwo ośrodki miejskie.

Chociaż Ukraina poszukuje rozwiązań w zakresie energii odnawialnej i otrzymuje międzynarodowe wsparcie w naprawie elektrowni, Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) ostrzega, że nadchodząca zima będzie próbą dla kruchej sieci energetycznej kraju.

Fitch potwierdza pesymistyczne prognozy

6 grudnia agencja Fitch potwierdziła rating kredytowy Ukrainy w walucie obcej na poziomie „RD” (ograniczone niewypłacalności) oraz rating w walucie lokalnej na poziomie „CCC+”.

Uzasadnieniem tej oceny jest trwająca restrukturyzacja długu i wzrostowe naciski fiskalne związane z wojną.

Pomimo kontrowersyjnych podwyżek podatków w czasie wojny, w tym podniesienia podatku dochodowego od osób fizycznych z 1,5% do 5%, Fitch przewiduje, że deficyty budżetowe pozostaną wysokie – około 20% PKB w 2024 i 2025 r. – ponieważ wydatki na obronę będą nadal dominować w wydatkach.

Deficyty te są częściowo rekompensowane przez pomoc zagraniczną i krajowe pożyczki.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) wypłacił w ramach bieżącego programu 9,8 mld dolarów, a w końcu 2024 r. zatwierdził kolejną transzę w wysokości 1,1 mld dolarów.

Jednakże Fitch ostrzega, że zmniejszające się zagraniczne dotacje i niepewność związana z pomocą USA za prezydentury Donalda Trumpa mogą jeszcze bardziej destabilizować finanse publiczne.

Niedobór pracowników i udział w życiu gospodarczym

Mobilizacja mężczyzn do służby wojskowej spowodowała, że wiele firm ma niedobór pracowników.

Firmy zgłaszają trudności w planowaniu eksportu z powodu niepewności co do siły roboczej.

Kobiety zajmują stanowiska, które tradycyjnie pełniły mężczyźni, stanowiąc większość pracowników w takich sektorach jak opieka zdrowotna, rolnictwo i edukacja.

Kobiece przedsiębiorstwa zostały również uruchomione dzięki programom mikropożyczek i międzynarodowym inicjatywom.

Długoterminowe skutki niedoboru pracowników dla produktywności i odbudowy gospodarki pozostają powodem obaw co do perspektyw Ukrainy.

Rola pomocy zagranicznej

Międzynarodowa pomoc stanowiła kręgosłup ukraińskiej gospodarki wojennej. Sojusznicy z Zachodu, na czele z USA i Unią Europejską, przekazali od 2022 r. ponad 300 miliardów dolarów pomocy.

Oprócz pomocy wojskowej, środki takie jak program IFC Economic Resilience Action o wartości 2 miliardów dolarów i pożyczka G7 w wysokości 50 miliardów dolarów zostały przeznaczone na rolnictwo, finanse i telekomunikację.

Jednak przyszłość amerykańskiej pomocy pod rządami prezydenta elekta Trumpa jest niepewna. Jeśli wsparcie ze strony USA osłabnie, europejscy partnerzy i międzynarodowe instytucje finansowe mogą musieć podjąć większe działania.

Zaangażowanie G7 w wykorzystanie odsetek z zamrożonych rosyjskich aktywów do udzielania pożyczek sygnalizuje długoterminowe skupienie na odbudowie Ukrainy.

Rekonstrukcja: kwestia warta 500 miliardów dolarów

Odbudowa Ukrainy będzie wymagała około 500 miliardów dolarów w ciągu najbliższej dekady. Kluczowymi priorytetami są infrastruktura, odnawialne źródła energii i technologie informacyjne.

Drogi, mosty i budynki mieszkalne w rejonach dotkniętych konfliktami wymagają pilnych napraw.

Rozwój odnawialnych źródeł energii może zmniejszyć zależność od paliw kopalnych i poprawić odporność energetyczną.

Kontynuacja sukcesów sektora IT może uczynić Ukrainę liderem innowacji cyfrowych.

Głębsza integracja z Unią Europejską może otworzyć nowe możliwości w zakresie handlu i inwestycji.

Ostatnie rozmowy o przystąpieniu Ukrainy do UE sygnalizują postępy w dostosowywaniu gospodarki kraju do europejskich standardów, co otwiera drogę do modernizacji instytucjonalnej.

Odbudowa Ukrainy nie polega tylko na przywróceniu tego, co zostało utracone – to okazja do wyobrażenia sobie kraju jako nowoczesnej, dynamicznej i inkluzywnej gospodarki zintegrowanej z przyszłością Europy.