Czy gospodarka Hiszpanii może nauczyć Europę, jak odnieść sukces?

Gospodarka Hiszpanii rozwija się dynamicznie, a rok 2024 będzie jednym z najlepszych w jej historii.

Prognozuje się, że wzrost wyniesie 3%, co jest niemal cztery razy więcej niż średnia dla strefy euro.

Od 2019 r. rynek pracy powiększył się o 1,8 mln miejsc pracy, rentowności obligacji spadły poniżej francuskich po raz pierwszy od 2007 r., a inflacja spadła do kontrolowanych poziomów.

Hiszpania jest obecnie uważana za najlepiej radzącą sobie gospodarkę OECD w tym roku. Transformacja ta jest szczególnie uderzająca w przypadku kraju, który kiedyś był utożsamiany z kryzysem gospodarczym.

Jak Hiszpanii udało się odwrócić losy i czego Europa może się od tego nauczyć ?

Odbudowa oparta na reformach

Obecny sukces Hiszpanii jest głównie wynikiem reform strukturalnych przeprowadzonych po kryzysie finansowym sprzed dekady.

Dostosowania na rynku pracy umożliwiły większą elastyczność w negocjacjach umów i ograniczyły nadużycia w zakresie zatrudnienia tymczasowego. Reformy te zachęcały przedsiębiorstwa do inwestowania w stały personel, co sprzyjało stabilności zatrudnienia.

Ważną rolę odegrały również reformy sektora finansowego. Konsolidacja banków po kryzysie z 2008 r. ustabilizowała system finansowy, co zwiększyło zaufanie inwestorów.

Ponadto polityka promująca energię odnawialną, taka jak zniesienie „podatku słonecznego”, pobudziła boom na zieloną energię, co pozwoliło Hiszpanii zbliżyć się do sektorów zorientowanych na przyszłość.

Te zmiany w polityce założyły podstawy do stałego wzrostu PKB, a gospodarka rozwijała się w tempie 3% rocznie w latach 2015–2019.

Choć pandemia tymczasowo zatrzymała ten postęp, Hiszpania odbiła się od dna i teraz wyprzedza większe europejskie gospodarki, takie jak Niemcy i Francja.

To usługi, a nie produkcja, pioniersko otwierają drogę

Kluczowym czynnikiem napędzającym wzrost Hiszpanii jest przejście od tradycyjnego przemysłu do usług.

Produkcja przemysłowa uległa stagnacji, choć nie odczuła tak silnie wysokich kosztów energii jak w Niemczech.

Tymczasem eksport usług wzrósł, szczególnie w sektorze technologii, doradztwa i inżynierii.

Po raz pierwszy w trakcie pandemii eksport usług nie związanych z turystyką przekroczył dochody z turystyki.

Turystyka pozostaje oczywiście niezwykle ważna dla hiszpańskiej gospodarki. Sektor ten rozwija się dynamicznie, a w 2024 roku spodziewa się przyjazdu 90 milionów turystów, co będzie rekordem.

Jednakże uzależnienie od turystyki wzbudza obawy o zrównoważony rozwój, a ceny nieruchomości i „strach przed turystami” wśród lokalnej ludności stają się coraz powszechniejsze.

Siła rynku pracy i imigracja

Kolejnym motorem wzrostu jest otwarta polityka imigracyjna Hiszpanii.

Od 2019 r. populacja kraju wzrosła o 1,5 mln osób, a niemal wszyscy nowi mieszkańcy to imigranci, głównie z Ameryki Łacińskiej.

Ten napływ pracowników wypełnił poważne luki na rynku pracy, szczególnie w branży usługowej, gdzie jedna czwarta pracowników pochodzi z zagranicy.

Imigracja przyczyniła się również do wzrostu produkcji gospodarczej. PKB wzrosło o 7% w porównaniu z 2019 r., ale wzrost na mieszkańca wyniósł zaledwie 3%, co odzwierciedla ogromną rolę nowych przybyszów w napędzaniu ogólnego wzrostu.

Mimo to bezrobocie spadło do 11%, co jest najniższym poziomem od ponad dekady.

Pomimo tych osiągnięć nierówności dochodowe utrzymują się. Płace realne wielu rodzin pozostają poniżej poziomu z lat poprzedzających 2019 r., a średnie płace zaczęły rosnąć dopiero niedawno.

Mimo to podwyżki płacy minimalnej w rządzie premiera Pedra Sáncheza spowodowały szybszy wzrost dochodów pracowników o niskich zarobkach niż średnia krajowa.

Gospodarka Hiszpanii: ryzyka i wąskie gardła

Nie wszystko jest wspaniale w hiszpańskiej gospodarce. Prywatne inwestycje pozostają poniżej poziomu z 2019 r., częściowo z powodu niepewności przedsiębiorstw związanej z częstymi zmianami podatkowymi i przepisami dotyczącymi pracy.

Decyzja rządu o przedłużeniu podatku nadzwyczajnego dla banków i firm energetycznych wzbudziła obawy o ograniczenie dostępności kredytów i zniechęcenie do inwestowania.

Kolejnym palącym problemem jest kwestia mieszkalnictwa. Imigracja i rozwijający się sektor turystyki spowodowały wzrost cen nieruchomości, co może stanowić przeszkodę dla przyszłego rozwoju.

Bez znaczących działań na rzecz zwiększenia podaży mieszkań kraj ryzykuje pogłębieniem nierówności i utratą przewagi konkurencyjnej w przyciąganiu talentów.

Na koniec należy wspomnieć o niestabilności politycznej. Rząd mniejszościowy Hiszpanii, który opiera się na koalicji lewicowych i nacjonalistycznych partii, ma trudności z przeprowadzaniem reform.

Chociaż polityki takie jak fundusze Next Generation EU napędzały inwestycje publiczne, utrzymanie długoterminowego wzrostu wymagać będzie ponownego skupienia się na udoskonaleniach strukturalnych, zwłaszcza w zakresie edukacji i innowacji.

Czego Europa może się nauczyć od Hiszpanii?

Ostatnie sukcesy Hiszpanii podważają przekonanie, że Europa jest skazana na stagnację gospodarczą i stanowią cenne lekcje dla innych krajów.

Pierwszą lekcją jest priorytetyzacja eksportu usług. Skupiając się na sektorach o wysokiej wartości dodanej, takich jak technologia i inżynieria, Hiszpania zdołała zdywersyfikować swoją gospodarkę poza turystykę i produkcję.

Kraje silnie uzależnione od tradycyjnych gałęzi przemysłu mogłyby skorzystać z podobnego zwrotu.

Po drugie, przyjęcie imigrantów okazało się skutecznym sposobem na wypełnienie luk w zasobach ludzkich i zwiększenie produkcji gospodarczej.

Otwarte polityki Hiszpanii stanowią wzór dla krajów, w których populacja starzeje się, zachęcając je do ponownego rozważenia restrykcyjnych polityk ograniczających wzrost siły roboczej.

Na koniec doświadczenia Hiszpanii podkreślają transformacyjny potencjał reform strukturalnych.

Długoterminowe skutki reform systemu pracy i finansów pokazują, jak ważne jest proaktywne podejmowanie decyzji politycznych.

Gdy połączymy je z prognostycznymi politykami w dziedzinie energii i technologii, takie reformy mogą przynieść znaczący postęp gospodarczy.

Sukces Hiszpanii stanowi wzór do naśladowania w pokonywaniu wyzwań gospodarczych poprzez dywersyfikację, otwartość i reformy.

Gospodarki strefy euro prawdopodobnie muszą zwrócić większą uwagę na strategię kraju, ponieważ pozostawanie w miejscu nie jest już możliwe.