Czym jest kryzys fentanilu, który jest przyczyną wprowadzenia przez Trumpa ceł na towary z Chin, Meksyku i Kanady?

Kiedy w sobotę prezydent USA Donald Trump ogłosił wprowadzenie drastycznych ceł na produkty z Kanady, Meksyku i Chin, powołał się na „wyjątkowe zagrożenie ze strony nielegalnych imigrantów i narkotyków, w tym śmiertelnego fentanylu”, które stanowiło stan wyjątkowy wymagający wprowadzenia ceł do czasu ustania kryzysu.

„Rozporządzenia jasno wskazują, że przepływ nielegalnych narkotyków, takich jak fentanyl, do Stanów Zjednoczonych za pośrednictwem nielegalnych sieci dystrybucji, stworzył stan zagrożenia narodowego, w tym kryzys zdrowia publicznego” – oświadczyła Biały Dom.

Biały Dom dodał, że chińscy urzędnicy nie zdołali ograniczyć dostaw prekursorów chemicznych do przestępczych karteli ani zwalczać prania pieniędzy przez międzynarodowe grupy przestępcze.

W oświadczeniu prasowym dodano, że meksykańskie kartele narkotykowe zawarły sojusz z meksykańskim rządem, co umożliwiło im produkcję i transport narkotyków, przyczyniając się do setek tysięcy zgonów z powodu przedawkowania w USA, co zagraża bezpieczeństwu kraju.

Dodano, że meksykańskie kartele rozszerzają działalność w Kanadzie, a liczba laboratoriów produkujących fentanyl i nitazen wzrasta, a także że wzrasta krajowa produkcja fentylu w Kanadzie, co dodatkowo podsyca międzynarodowy handel narkotykami.

Czym jest fentanyl?

Fentanyl to syntetyczny opioid, który jest 50 razy silniejszy od heroiny i 100 razy silniejszy od morfiny.

Pierwotnie opracowano go do celów medycznych, głównie w celu leczenia silnego bólu (np. bólu nowotworowego lub bólu pooperacyjnego), ale od tego czasu stał się głównym czynnikiem kryzysu opioidowego z powodu jego nielegalnej produkcji i nadużywania.

Lekarze przepisują fentanyl w postaci plastrów, zastrzyków lub tabletek do ssania w celu złagodzenia bólu.

Niemniej jednak nielegalnie wytwarzany fentanyl często jest mieszany z heroiną, kokainą lub fałszywymi tabletkami na receptę, co prowadzi do przypadkowych przedawkowań.

Ilu Amerykanów zmarło z powodu fentanilu?

Według Narodowego Centrum Statystyki Zdrowia przedawkowanie leków jest jedną z głównych przyczyn śmierci z powodu obrażeń u dorosłych i w ciągu ostatnich kilku dekad odnotowano wzrost liczby takich przypadków w Stanach Zjednoczonych.

W ostatnich latach wzrosła również liczba przypadków przedawkowania syntetycznych opioidów, w tym fentanylu, oraz substancji pobudzających, takich jak kokaina i metamfetamina.

W 2023 roku agencja odnotowała 105 007 przypadków zgonów z powodu przedawkowania narkotyków, co przekłada się na skorygowaną wiekowo liczbę 31,3 zgonów na 100 000 osób.

Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) szacuje, że syntetyczne opioidy (głównie substancje pokrewne fentanyl) mogą być przyczyną ponad 61 800 przypadków przedawkowania w USA w okresie od sierpnia 2023 r. do lipca 2024 r.

Jednakże raport opublikowany przez CDC w listopadzie ubiegłego roku wskazał, że liczba zgonów z powodu przedawkowania spadła o około 14% w okresie od czerwca 2023 do czerwca 2024 r.

„Chociaż te dane dają powód do optymizmu, nie możemy zapominać, że w USA szacuje się, iż rocznie z powodu przedawkowania narkotyków umiera około 100 000 osób” – powiedziała Nora Volkow, dyrektor Narodowego Instytutu ds. Nadużywania Narkotyków, w raporcie BBC.

Rola Chin i Meksyku w łańcuchu dostaw fentanilu

Chiny są głównym dostawcą prekursorów chemicznych potrzebnych do produkcji fentanylu.

Według raportu DEA Intelligence Chiny pozostają głównym źródłem fentanylu i substancji pokrewnych, które są przemycane za pośrednictwem międzynarodowej poczty i ekspresowych przesyłek, a także głównym źródłem wszystkich substancji pokrewnych fentanylu przemycanych do Stanów Zjednoczonych.

Pomimo starań Chin o uregulowanie analogów fentanylu i dwóch prekursorów fentanylu w latach 2018–2019, przy intensywnej dyplomacji USA, klasyfikacja ta nie okazała się wystarczająca, aby powstrzymać napływ fentanylu do Stanów Zjednoczonych.

Zamiast tego doprowadziło to głównie do zmiany trasy transportu przez Meksyk.

Następnie meksykańskie kartele wykorzystują te substancje chemiczne do produkcji fentanylu.

Jak wynika z raportu Kongresowej Służby Badań z grudnia 2024 r., obecnie większość nielegalnego fentanylu trafiającego do USA jest produkowana nielegalnie w Meksyku, przy użyciu prekursorów chemicznych z Chin.

Kartel Sinaloa i Kartel Nowego Pokolenia Jalisco (CJNG) to główne i „najniebezpieczniejsze” transnarodowe organizacje przestępcze (TCO) w Meksyku.

Do produkcji fałszywych leków, w tym leków weterynaryjnych, używają pras do tabletek, często importowanych z Chin, i dodają do nich fentanyl lub metamfetaminę.

Według raportu, niektóre podrobione leki są sprzedawane w aptekach wzdłuż granicy USA z Meksykiem oraz w regionach turystycznych.

Według doniesień rząd meksykański nie podjął skutecznych działań w celu zwalczania karteli, co pozwala im działać bezkarnie.

Rola Kanady w łańcuchu dostaw fentanilu

Kiedy fentanyl trafił do Kanady, kraj ten był początkowo głównie punktem tranzytowym dla przesyłek tego narkotyku.

Obecnie jednak obserwuje się wzrost produkcji fentanilu w kraju, a meksykańskie kartele prowadzą w Kanadzie laboratoria syntezy fentanilu i nitazenu.

Kanadyjskie władze ostrzegają przed rosnącym na terenie kraju czarnym rynkiem produkcji fentanylu.

W styczniu Sąd Królewski w Edmonton w Kanadzie skazał Jonathan Loyie na 16 lat więzienia za jego rolę w produkcji i handlu fentanyl w dużej skali.

„Hurtowi sprzedawcy fentanylu narażają Kanadyjczyków, zwłaszcza najbardziej narażone grupy społeczne, na śmierć lub inne poważne obrażenia. Ich jedynym celem jest możliwość zarabiania dużych sum pieniędzy na nieszczęściu innych ludzi. Są oni bezpośrednio częścią źródła łańcucha dostaw...”, powiedział George Dolhai, dyrektor ds. postępowań karnych.

Działania podejmowane przez poprzednie rządy USA w celu zwalczania fentanilu

Pierwszy rząd Trumpa naciskał na Chiny, aby uznały fentanyl za substancję kontrolowaną, co doprowadziło do zakazu wprowadzania na rynek wszystkich analogów fentanylu w maju 2019 r.

W 2021 r. były prezydent Joe Biden podpisał rozporządzenia wykonawcze rozszerzające sankcje na handlarzy fentanylu, w tym podmioty chińskie i meksykańskie.

W 2023 r. administracja Bidena zawarła z Chinami nową umowę o wznowieniu współpracy w zakresie śledzenia prekursorów fentanylu.

W zeszłym roku latem w Waszyngtonie zebrała się grupa robocza ds. przeciwdziałania narkomanii, a Chiny ogłosiły, że zaostrzą regulacje dotyczące trzech kluczowych prekursorów fentanylu.

„Ogólnie rzecz biorąc, podobnie jak w przypadku innych krajów, takich jak Australia, Chiny podporządkowują współpracę w walce z narkotykami stosunkom geopolitycznym ze Stanami Zjednoczonymi” – powiedziała Vanda Felbab-Brown, ekspertka ds. przestępczości zorganizowanej w Brookings Institution.

Oznacza to, że Chiny będą mniej skłonne do współpracy z USA w celu powstrzymania handlu fentanyl, jeśli stosunki między USA a Chinami pogorszą się.

„Fentanyl to problem Ameryki” – oświadczyło chińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych w odpowiedzi na nałożenie ceł. „Strona chińska prowadzi szeroką współpracę z USA w zakresie zwalczania narkotyków i osiągnęła znaczące rezultaty”.

Pekin zaskarży cła Trumpa do Światowej Organizacji Handlu (WTO) – będzie to gest symboliczny – i podejmie nieokreślone „środki odwetowe” w odpowiedzi na podatek, który wejdzie w życie we wtorek, poinformowały chińskie ministerstwa finansów i handlu.