Od pojazdów elektrycznych po nabiał: co nadwyręża relacje UE-Chiny w obliczu narastającego napięcia handlowego

W miarę jak handel światowy staje się coraz bardziej rozdrobniony, stosunki gospodarcze między Chinami a Unią Europejską wchodzą w bardziej konfrontacyjną fazę, charakteryzującą się rosnącym uzależnieniem od ceł, dochodzeń i działań odwetowych.

To, co zaczęło się jako ukierunkowane spory w konkretnych sektorach, stopniowo się pogłębiało, angażując rolnictwo, produkcję, technologię i dobra konsumpcyjne.

W najnowszym odcinku serii Chiny nałożyły cła sięgające nawet 42,7% na produkty mleczne Unii Europejskiej.

Decyzja ta następuje po zakończeniu śledztwa antysubsydyjnego rozpoczętego w sierpniu 2024 roku.

Według oświadczenia urzędnika Ministerstwa Handlu, taryfy będą wahać się od 21,9% do 42,7%, przy czym firmy, które współpracowały z dochodzeniem, będą musiały zapłacić 28,6%, podczas gdy te, które nie współpracowały, podlegają najwyższej stawkie.

Produkty objęte nowymi cłami obejmują świeże i przetworzone sery, a także niektóre kategorie mleka i śmietany.

Świeży cios po sporach o wieprzowinę i brandy

Cła na nabiał wprowadzono krótko po tym, jak Chiny nałożyły cła importowe UE na wieprzowinę i produkty uboczne wieprzowiny przez pięć lat, w skalach od 4,9% do 19,8%.

Choć były niższe niż wcześniejsze środki prowizoryczne, cła jednak wzmocniły obawy w Brukseli, że Pekin systematycznie rozszerza wykorzystanie narzędzi obrony handlu wobec europejskiego eksportu.

We wrześniu Chiny nałożyły tymczasowe cła antydumpingowe do 62,4% na wieprzowinę UE w formie depozytów gotówkowych.

Oddzielnie, UE zakwestionowała tymczasowe cła Chin na europejską brandy podczas Światowej Organizacji Handlu w listopadzie, argumentując, że środki te są niezgodne z zasadami WTO.

Razem te działania odzwierciedlają wzorzec wzajemnych ograniczeń handlowych, które przyspieszały od czasu wprowadzenia ceł do 45% na chińskie pojazdy elektryczne w październiku ubiegłego roku.

Pojazdy elektryczne w centrum konfliktu

Spór dotyczący pojazdów elektrycznych stał się centralną linią podziału w relacjach gospodarczych UE-Chiny.

Bruksela argumentuje, że wysokie subsydia państwowe pozwoliły chińskim producentom zalać globalne rynki pojazdami o niskiej wartości, zagrażając europejskiemu przemysłowi motoryzacyjnemu.

Urzędnicy UE wskazują na zapasowe zdolności produkcyjne Chin wynoszące około trzech milionów pojazdów elektrycznych rocznie, czyli mniej więcej dwukrotnie większe niż rynek UE.

W związku z tym, jak chińskie pojazdy elektryczne są objęte 100% cłami w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, Europa stała się najbardziej oczywistym kanałem, zaostrzając polityczne wrażliwości w Brukseli.

Chiny ze swojej strony odrzuciły oskarżenia o nieuczciwą konkurencję i przedstawiły cła UE jako protekcjonistyczne.

W odpowiedzi Pekin zaczął atakować politycznie wrażliwy europejski eksport, w tym produkty rolne i alkohole.

"Nawet niewielka korekta w chińskich preferencjach importowych może odgłosić się na regiony rolnicze i wiejskie okręgi, które mają znaczący wpływ polityczny" – powiedział Mingzhi Jimmy Xu, adiunkt na Uniwersytecie Pekińskim, w rozmowie z Rest of World.

Dodał, że Pekin może stworzyć silne zachęty dla decydentów do ponownej oceny eskalacji taryf bez wygłaszania wyraźnych gróźb.

Relacja w punkcie zwrotnym

Chiny są trzecim co do wielkości partnerem handlowym UE w zakresie towarów i usług, po Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, oraz drugim co do wielkości partnerem samych towarów.

Dwustronny handel towarami osiągnął 732 miliardy euro w 2024 roku, co podkreśla skalę współzależności gospodarczej mimo rosnących napięć narasta.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen opisała stosunki UE-Chiny jako osiągające "punkt zwrotny" podczas jednodniowego szczytu z prezydentem Chin Xi Jinpingiem w Pekinie w lipcu.

Ostrzegła, że choć współpraca pogłębiała się na przestrzeni lat, równie dobrze pojawiły się nierównowagi, wskazując na duży i utrzymujący się deficyt handlowy UE z Chinami.

W zeszłym roku UE odnotowała deficyt handlowy z Chinami w wysokości 305,8 miliarda euro, ponad dwukrotnie więcej niż dziewięć lat wcześniej.

Von der Leyen ostrzegła również, że relacje Chin z Rosją stają się decydującym czynnikiem w ich relacjach z Europą, szczególnie w kontekście wojny na Ukrainie.

Xi tymczasem wezwał do wzajemnego zaufania i ostrzegał przed rozdzielaniem się.

"Zwiększenie konkurencyjności nie wynika z budowy murów czy barier" – powiedział, według mediów państwowych, dodając, że zerwanie łańcuchów dostaw spowoduje samoizolację.

Dyplomacja wśród nieufności

Pomimo ostrej retoryki i rosnących napięć handlowych, europejscy przywódcy w ostatnich miesiącach zintensyfikowali głośne zaangażowanie z Pekinem.

Wizyty króla Hiszpanii, wicekanclerza Niemiec oraz prezydenta Francji Emmanuela Macrona zostały przedstawione jako próby stabilizacji stosunków w obliczu nieprzewidywalności USA, trudności gospodarczych w Europie oraz impasu na Ukrainie.

Te dyplomatyczne gesty są również postrzegane jako przygotowanie gruntu pod zaproszenie Chin na nadchodzący szczyt G7 we Francji oraz sygnalizację poparcia dla organizacji przez Pekin szczytu Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku w 2026 roku.

Jednak za kulisami nieufność nadal narasta.

Europejscy urzędnicy pozostają sfrustrowani tym, co postrzegają jako niechęć Chin do rozwiązania problemów strukturalnych, takich jak bariery dostępu do rynku, subsydia państwowe i ograniczony import z Europy.

Poza taryfami: ziem rzadkich i urządzenia medyczne

Spór wykracza daleko poza rolnictwo i pojazdy.

Po tym, jak UE ograniczyła chiński sprzęt medyczny w zamówieniach publicznych w czerwcu, Pekin odpowiedział ograniczeniem zakupów urządzeń medycznych UE przez rząd.

Chiny zaostrziły także kontrolę eksportu ziem rzadkich i minerałów krytycznych, sektorów, w których zajmują dominującą pozycję na świecie.

Von der Leyen oskarżyła Pekin o wykorzystywanie swojego "quasi-monopolu" jako strategicznej broni do podważania konkurentów w kluczowych branżach, czemu Chiny zaprzeczają.

Te środki dodatkowo potęgowały europejskie obawy, że Chiny coraz bardziej są skłonne wykorzystać swoje wpływy gospodarcze w odpowiedzi na działania regulacyjne lub handlowe Brukseli.

E-commerce wywołuje polityczny sprzeciw

Napięcia handlowe są również nasilane przez wzrost liczby chińskich platform e-commerce w całej Europie.

Firmy takie jak Shein i Temu szybko zdobywają udział w rynku w krajach takich jak Francja, Niemcy i Hiszpania, przyciągając młodszych i o niższych dochodach konsumentów ultraniskimi cenami.

W pierwszej połowie 2025 roku średnia miesięczna liczba unikalnych odwiedzających Shein w UE osiągnęła 146 milionów, co oznacza wzrost o 11,6% rok do roku, a tylko we Francji liczba użytkowników przekroczyła 27 milionów.

Temu wydalo się na nim z 116 milionami aktywnych użytkowników miesięcznie.

Europejscy detaliści i grupy branżowe argumentują, że te platformy wykorzystują luki regulacyjne, by zalać rynek tanimi towarami, które często nie spełniają standardów UE.

W październiku członkowie Parlamentu Europejskiego zakwestionowali, czy takie firmy korzystają z "próżni regulacyjnej".

Pod presją Komisja Europejska zdecydowała się przyspieszyć zniesienie zwolnień celnych dla małych przesyłek na rok 2026, zamiast wcześniej planowanego harmonogramu na połowę 2028 roku, i rozważa dodatkowe opłaty za obsługę.

Podobne debaty toczą się w Wielkiej Brytanii, gdzie krajowi detaliści ostrzegają przed utratą udziału w rynku.

Przemysł uwięziony pośrodku

Europejski przemysł znajduje się ściśnięty pomiędzy tym, co postrzega jako ultrakonkurencyjne Chiny, a protekcjonistycznymi Stanami Zjednoczonymi.

Macron argumentował, że Pekin powinien odpowiedzieć zwiększeniem inwestycji w Europie, nawiązując do fali europejskich inwestycji, które napływały do Chin dekady temu.

"Próbuję wyjaśnić Chińczykom, że ich nadwyżka handlowa jest nie do utrzymania i że niszczą własnych klientów" – powiedział Macron na początku tego miesiąca, ostrzegając, że Europa może ostatecznie pójść w ślady USA i nałożyć szersze cła.

Jednocześnie zaproponował rozejm polegający na wzajemnym likwidowaniu agresywnych polityk, w tym europejskich ograniczeń eksportu półprzewodników oraz chińskich ograniczeń dotyczących ziem rzadkich.

Chińskie inwestycje w Europie już się rozwijają w sektorach takich jak pojazdy elektryczne i baterie.

Sprzedaż BYD w Europie potroiła się w 2025 roku, a firma buduje swoją pierwszą europejską fabrykę na Węgrzech, planując kolejną w Hiszpanii lub Turcji.

Producent baterii CATL uruchomił wspólne przedsięwzięcie ze Stellantis w Hiszpanii, podczas gdy Envision AESC dostarcza baterie Renault-Nissan we Francji.

Wezwania do silniejszej europejskiej odpowiedzi

Niektórzy analitycy twierdzą, że reakcja Europy na chińską politykę przemysłową była niewystarczająca.

Brad W. Setser z Rady ds. Stosunków Zagranicznych powiedział, że Europa jest dotknięta sukcesami przemysłowymi Chin i słabym juanem oraz powinna poważniej traktować nierównowagę makroekonomiczną.

Inni, w tym Pascal Lamy z Instytutu Jacquesa Delorsa, wzywali obie strony do ponownego zaangażowania się w wielostronne zasady i instytucje, takie jak WTO, zamiast popadać w eskalujący protekcjonizm.

Na razie chińskie cła na mlecze sygnalizują, że konflikt handlowy jest daleki od opanowania.

W miarę jak spory narastają w różnych sektorach, wyzwaniem dla Pekinu i Brukseli będzie zapobieżenie zaostrzeniu rywalizacji gospodarczej w szersze zerwanie z trwałymi konsekwencjami dla handlu globalnego.