Bangladeş eski Başbakanı Şeyh Hasina, öğrenci protestosu katliamının ardından idam cezasına çarptırıldı

Eski Bangladeş Başbakanı Şeyh Hasina, insanlığa karşı suç işlemekten suçlu bulunmasının ardından ülkenin Uluslararası Suçlar Mahkemesi tarafından ölüm cezasına çarptırıldı.

Mahkeme, Hasina'nın 2024 yılında yüzlerce ölümle sonuçlanan öğrenci öncülüğündeki protestoların şiddetle bastırılması emrini verdiğine karar verdi.

Birleşmiş Milletler'in Şubat 2025'te yayınladığı tahminlere göre ölü sayısı 1.400'e ulaşmış olabilirken, Bangladeş'in geçici yetkilileri 800'den fazla ölü ve 14.000'den fazla yaralı olduğunu bildiriyor.

Protestolar, 2024 yılının ortalarında Bangladeş genelinde öğrenci gruplarının demokratik reformlar talep ederek ve siyasi baskıya son verilmesi çağrısında bulunarak harekete geçmesiyle başladı.

Gösterilerin ölçeği arttı ve Dakka ve Chittagong da dahil olmak üzere büyük şehirlerde yaygın katılım sağlandı.

Mahkeme, Hasina'nın protestolara aşırı güçle karşılık verdiğini tespit etti.

Halka açık konuşmalar yoluyla şiddeti kışkırtmak, insansız hava araçları ve helikopterler de dahil olmak üzere ölümcül silahların konuşlandırılması için doğrudan emir vermek ve polis ve askeri birimler tarafından işlenen zulmü önlememekle suçlandı.

Suçlamalar, aylarca süren bir duruşmanın ardından başkent Dakka'daki üç üyeli bir heyet tarafından onaylandı.

Duruşma Hasina'nın mahkemede hazır bulunmadığı bir duruşma yapıldı

Awami Birliği'ne liderlik eden ve 2009'dan 5 Ağustos 2024'te devrilene kadar Başbakan olarak görev yapan Hasina, duruşma sırasında hazır bulunmadı.

Protestoların ardından görevden alındığından beri Yeni Delhi'de sürgünde yaşıyor.

Mahkeme, katılımını sağlamak için yeterli girişimde bulunulduğunu, ancak geri dönmediğini belirtti. Onun yokluğu, gıyaben yargılanmasına yol açtı.

Hasina'nın yanı sıra eski içişleri bakanı Asaduzzaman Khan ve eski polis şefi Abdullah al-Mamun da suçlandı.

Mahkeme işlemleri sırasında sadece Mamun hazır bulundu.

Mahkeme, sanıkların 2024 protestoları sırasındaki eylemlerinin insanlığa karşı suçların yasal tanımına uygun olduğuna karar verdi.

Kararda, yaygın cinayetler, zorla kaybetmeler, işkence ve devlet güçleri tarafından sivil mülklerin tahrip edildiğine dair kanıtlar gösterildi.

Hasina'nın bu eylemlere doğrudan katkıda bulunduğu ve yaptırım uyguladığı, ancak emri altındakileri dizginlemede başarısız olduğu ortaya çıktı.

Ulusal seçimler öncesinde güvenlik artırıldı

Karar Bangladeş için kritik bir zamanda geldi. Ulusal seçimlerin Şubat ayı başlarında yapılması planlanıyor.

Hasina'nın iktidardan uzaklaştırılmasının ardından yasaklanan Awami Birliği hâlâ kenarda kalıyor.

Karar, cezanın açıklanmasının ardından ülke genelindeki şehirlerde bazı protestoların patlak vermesiyle birlikte siyasi huzursuzluğu yeniden alevlendirme potansiyeline sahip.

Mahkeme salonundaki tepkiler duygu yüklü atmosferin altını çizdi.

Kararın ardından mahkeme içinde ve dışında alkışlar ve sloganlar patlak verdi ve hüküm giyenlere idam cezası verilmesi çağrıları yapıldı.

Tezahüratların duruşmayı aksatması nedeniyle yargıçlar sessizlik talep etmek zorunda kaldı.

Karar, Bangladeş'in siyasi istikrarını daha da karmaşık hale getiriyor.

Ülke çapında güvenlik artırıldı ve geçici yetkililer, seçimler öncesinde gerilimin artmasıyla birlikte olası tırmanışlar konusunda uyarıda bulundu.

Hasina'nın mahkumiyetinin ulusal söyleme hakim olması nedeniyle muhalefet partileri daha fazla inceleme altında ve uluslararası gözlemciler yakından izliyor.

Yasal seçenekler açık kaldığı için iade pek olası değil

Hasina'nın şu anda ikamet ettiği Hindistan, onu Bangladeş'e iade etmesi için baskı altında.

Ancak jeopolitik ve hukuki hassasiyetler göz önüne alındığında buna uyması pek mümkün görünmüyor.

Hasina, mahkemenin meşruiyetini reddetti ve bildirilen ölü sayısının abartıldığını belirterek tüm iddiaları reddetmeye devam ediyor.

Mahkemenin kararı ölüm cezası taşısa da Hasina'nın Bangladeş Yüksek Mahkemesi'ne itiraz etme hakkı bulunuyor.

Bu hakkını kullanıp kullanmayacağı veya yurt dışından yargılamaya direnmeye devam edip etmeyeceği belirsizliğini koruyor.

Bu arada mahkemenin önümüzdeki günlerde davadaki diğer sanıkların cezalarını açıklaması bekleniyor.

Bu karar, Bangladeş'in yakın tarihindeki en önemli hukuki sonuçlardan birini temsil ediyor.