Açıklama: Venezuela ekonomisi yaptırımlar altında toparlandı mı?

Venezuela’nın Gayri Safi Yurtiçi Hasılası (GSYH) 2025 dördüncü çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre %7.07 arttı, Venezuela Merkez Bankası (BCV) verilerine göre.

Tüm yıl için GSYH %8.66 artış gösterdi ve resmi verilere göre on dokuz çeyrektir genişleme kaydedildi.

Büyüme, hem petrol hem de petrol dışı sektörlerin katkısıyla gerçekleşti ve hükümet bunun sürdürülebilir bir ekonomik toparlanma olduğuna işaret ediyor.

Ancak uzmanlar, bu rakamların özellikle Venezuela halkının satın alma gücü ve mal erişiminde günlük zorluklar yaşadığı gerçek ekonomik durumu abartıyor olabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

2019’dan bu yana Venezuela ekonomik istatistikleri düzensiz yayımlıyor; resmi veri raporlamasında uzun boşluklar oldu.

İktisatçı Aldo Contreras, Invezze yaptığı özel açıklamada bu sayıların taşıdığı anlam üzerine görüşlerini aktardı.

Büyümeyi yönlendiren önemli faktörler

BCV’ye göre hem petrol hem de petrol dışı faaliyetlerde kayda değer artış görüldü:

• Petrol sektörü %13.41 büyüyerek kamu gelirlerine katkısını öne çıkardı.

• Petrol dışı sektörler %5.30 genişledi; inşaat (19.27%), madencilik (19.25%), konaklama ve yiyecek-içecek hizmetleri (8.17%), ticaret (7.21%), taşımacılık (6.95%), imalat (6.05%), finansal hizmetler (5.85%), eğitim ve sağlık (5.53%) ve tarım (5.10%) alanlarında güçlü kazançlar kaydedildi.

Bankanın resmi bildirisinde, imalat, inşaat, madencilik ve tarım gibi sektörlerin değer zincirlerini güçlendirerek sürdürülebilir büyüme için potansiyel sunduğu vurgulandı.

Ekonomik büyüme yaşam standartlarına yansımıyor

Invezz ile yaptığı özel röportajda Universidad de Los Andes (ULA) öğretim üyesi ve Venezuelalı iktisatçı Aldo Contreras şunları açıkladı:

“Ekonomi son 11 yılda %75 daraldı. Nominal GSYH 11 yıl önce $460 billion idi; bu yıl ancak $122 billion’e ulaşabilir. Bu, Venezuelalıların cüzdanları üzerinde gerçek bir etki yaratmaktan çok uzak. Kişi başına düşen GSYH yıllık olarak $15,500’den yaklaşık $3,000’a düştü. Ekonominin önceki boyutuna dönmesi için en az altı yıl boyunca yılda %20–25 büyümesi gerekir.”

Resmi büyüme rakamları olumlu bir eğilimi işaret etse de, önceki on yıldaki daralma nedeniyle Venezuelalıların günlük yaşamlarında belirgin bir değişiklik görmelerinin olası olmadığını belirtti.

“Şu anda Venezuela’nın toplam GSYH’si Kolombiya’daki Bogotá veya Medellín gibi bir şehrinkiyle karşılaştırılabilir. Bu, kağıt üzerinde büyüme olsa bile insanların daha iyi yaşam koşulları algılamamasını açıklıyor,” diye ekledi uzman.

Bu kalıcı bir toparlanma mı yoksa kırılgan bir iyileşme mi?

Büyümenin sürdürülebilirliğini değerlendirirken, Contreras başlık GSYH rakamlarının tek başına dayanıklı bir toparlanmayı kanıtlamadığını vurguladı:

“Merkez Bankası ana göstergeleri yayımlıyor, ancak bu 19 çeyreğe ait ayrıştırılmış istatistikleri her makroekonomik değişkeni ayrı ayrı analiz etmek için açıklamıyor. Bu şeffaflık eksikliği kesin bir görüş bildirmeyi zorlaştırıyor.”

Gerçek ve sürdürülebilir bir toparlanmanın sadece kağıt üzerindeki büyümeden daha fazlasını gerektirdiğini vurguladı:

“Petrol kaynak girişine katkıda bulunurken, inşaat, imalat, madencilik ve tarım gibi petrol dışı sektörler iç zincirler oluşturarak ekonomiyi güçlendiriyor. Ancak detaylı veri eksikliği bu genişlemenin sağlam mı yoksa kırılgan mı olduğunu tam olarak anlamamızı engelliyor.”

Petrol dışı sektörün istikrar sağlayıcı rolü

BCV raporunda petrol dışı endüstrilerin istihdam yaratma, tedarik zinciri bağlantıları kurma ve genel ekonomik faaliyeti artırma açısından önemi de vurgulandı.

Analistlere göre imalat, madencilik ve inşaattaki büyüme ekonomiye daha sağlam bir temel kazandırabilir ve petrol gelirlerine bağımlılığın neden olduğu oynaklığı azaltabilir.

Ancak Contreras, GSYH büyümesinin vatandaşların gerçek ekonomik kazanç elde etmesi için sadece istatistiksel bir genişleme olmaktan öte gelir artışı, hizmetlerin iyileştirilmesi ve istihdam yaratılması şeklinde dönüşmesi gerektiği konusunda uyardı.

Küresel baskılar ve yaptırımlar karşısında zorluklar

Ekonomik ilişkileri zorlayan ve Venezuela’nın finansmana erişimini sınırlayan artan uluslararası yaptırımlar, büyüme rakamlarını etkileyen bir faktör oldu.

Contreras gibi uzmanlar, BCV’nin dayanıklılığa vurgu yapmasına rağmen GSYH büyümesinin yapısal ve dışsal kısıtları otomatik olarak aşmadığını vurguluyor.

İleriye dönük ne bekleniyor?

Venezuela ekonomisine ilişkin istatistikler olumlu görünse de gerçek sınav, büyümenin toplum için somut faydalara dönüşüp dönüşmeyeceği olacak. Invezz’e verdiği özel demeçte Contreras şunları söyledi:

“Büyümenin gerçekten insanların hayatına etki etmesi için istihdamı, gelir dağılımını ve sektörler arası verimliliği iyileştiren politikalarla desteklenmesi gerekir.”

On dokuz çeyrek boyunca büyüme kaydedilmiş olsa da, Venezuelalıların günlük hayatında hissedilebilir bir toparlanma sağlanabilmesi için istikrarlı büyüme, açık veri raporlaması ve petrol gelirlerinin ötesine geçen yapısal değişiklikler gerekecek.