IEA: Petrol piyasaları tarihin en büyük arz şokuyla karşı karşıya

IEA Perşembe günü yaptığı açıklamada, küresel petrol piyasasının şu anda Ortadoğu'daki çatışma nedeniyle tarihindeki en büyük arz kesintisini yaşadığını bildirdi. 

Ajans, Hürmüz Boğazı'ndan deniz taşımacılığı akışlarının hızla yeniden başlamaması halinde petrol ve gaz arzındaki kesintilerin artmasının beklendiğini söyledi. 

IEA'nin Mart Petrol Piyasası Raporu'na göre küresel petrol arzının Mart ayında günde 8 milyon varil (bpd) azalması bekleniyor. 

Petrol arz şoku ve üretim kısıntıları

Bu düşüş Ortadoğu'daki kesintelerden kaynaklanıyor; ancak bu azalma kısmen Kazakistan ve Rusya gibi OPEC+ dışı ülkelerin yılın başındaki aksamalardan toparlanmasıyla artan üretimle dengeleniyor.

“Kayıpların kapsamı çatışmanın süresine ve akışlardaki kesintilere bağlı olacak olsa da, küresel petrol arzının 2026'da ortalama olarak günde 1.1 mb/d artacağını ve bu artışın tamamının OPEC+ dışı üreticiler tarafından karşılanacağını tahmin ediyoruz.”

Ham petrol ve ürün ihracatında yaklaşık 20 milyon bpd'lik kesinti, küresel üreticiler ve tüketiciler üzerinde baskı oluşturuyor.

Bunun nedeni, dünyanın en önemli petrol geçiş dar boğazını atlatmak için sınırlı alternatiflerin olmasıdır.

Paris merkezli enerji gözetim kuruluşu raporunda, şu anda limanda yük alabilecek veya yüklemeye hazır çok az gemi bulunması ve iç depolama kapasitesinin sınırına yaklaşması nedeniyle bölgesel üreticilerin üretimi azaltma veya durdurma yoluna gittiğini belirtti. 

Sahadaki durumun hızla değişmesi ve çoğu zaman belirsiz olması göz önüne alındığında, şu anda en az 8 milyon bpd ham petrol üretim kesintisi ile ek olarak kondensat ve doğal gaz sıvılarının (NGLs) 2 milyon bpd'lik bir kapatılmasını tahmin ediyoruz, ajans dedi.

Büyük arz düşüşleri Irak, Katar, Kuveyt, BAE ve Suudi Arabistan'da görülüyor.

Ürün piyasasının zayıflığı ve talep revizyonu

Çatışma küresel ürün piyasalarını da ciddi şekilde bozuyor ve boğazdan geçen ihracat akışlarının neredeyse durmasına neden oluyor. 

IEA verilerine göre 2025'te Körfez üreticileri günde 3.3 milyon bpd rafine ürün ve 1.5 milyon bpd sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ihraç etti. 

Ancak bölgenin 3 milyondan fazla bpd'lik rafinaj kapasitesi saldırılar ve geçerli ihracat yollarının olmaması nedeniyle kapatılmak zorunda kaldı.

Ayrıca, sınırlı ham madde bulunabilirliği nedeniyle diğer bölgelerdeki rafinaj operasyonları giderek daha fazla kısıtla karşılaşacak.

“Dizel ve jet yakıtı piyasaları, Ortadoğu üretimi ve ihracatının uzun süreli kaybına karşı başka yerlerde üretimi artırma konusunda sınırlı esneklik olduğu göz önüne alındığında özellikle savunmasız görünüyor,” IEA dedi. 

IEA ekledi: Küresel petrol talebinin artık Mart ve Nisan'da önceki tahminlere göre her iki ayda da yaklaşık 1 milyon bpd azalması öngörülüyor. 

Bu azalma esas olarak Ortadoğu genelinde kapsamlı uçuş iptalleri ve LPG arzındaki ciddi kesinteler tarafından yönlendiriliyor. 

Bunun sonucunda IEA, küresel petrol tüketimi görünümünü aşağı yönlü revize etti; 2026'da yıllık bazda 640,000 bpd artması bekleniyor ve bu, önceki ayın tahminine göre 210,000 bpd'lik bir düşüş.

Tahmin, daha yüksek petrol fiyatları ve daha belirsiz bir küresel ekonomik ortamdan kaynaklanabilecek ek risklere karşı hâlâ savunmasız.

Acil rezervler ve ham petrol fiyatlarındaki sıçrama

Tüketici ülkeler şu anda kısa vadeli arz kesintilerini hafifletmek için önemli petrol rezervlerine sahip. 

IEA verilerine göre gözlemlenen küresel ham petrol ve petrol ürünleri stoklarının 8.2 milyar varilin üzerinde olduğu tahmin ediliyor; bu Şubat 2021'den bu yana kaydedilen en yüksek seviye. 

Toplamın yaklaşık yarısı OECD ülkelerinde depolanıyor.

Buna, acil kullanım için hükümetler tarafından ayrılan 1.25 milyar varil ile hükümetlerin şirketlere tutma zorunluluğu getirdiği ek 600 milyon varillik endüstri stokları da dahil.

Arz kesintilerinin olumsuz ekonomik etkilerini hafifletmek için, IEA üyesi ülkeler Çarşamba günü acil rezervlerinden benzeri görülmemiş şekilde 400 milyon varili piyasaya sürme konusunda anlaştı.

Ancak ham petrol fiyatları haberi umursamadı ve Perşembe sabahı kısa bir süre için Brent'in varil başına 100 dolar eşiğini yeniden aşmasıyla yükseldi. 

IEA Perşembe günkü raporunda, “Koordine acil stok salımı önemli ve memnuniyet verici bir tampon sağlar, ancak çatışmanın hızlı bir şekilde çözülmemesi halinde bunun bir geçici önlem olmaya devam edeceğini” söyledi. 

“Akışların yeniden başlaması için yeterli sigorta mekanizmaları ve denizyolu için fiziksel koruma, petrol piyasası açısından en önemli unsurlardandır.”